Trước sức ép của hàng loạt nguyên nhân, ngành mía dường trong nước đang lao đao, đứng trước nguy cơ bị “bức tử” khi gần nửa số nhà máy lâm vào tình cảnh đóng cửa, nhiều khu vực diện tích trồng mía giảm non nửa.
Thông tin từ Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) cho biết hiện nước ta còn tồn đọng trong kho chừng 650.000 tấn đường, khu vực tồn đọng nhiều nhất tại Sơn La khoảng 40.000 tấn, kế đến là Tuy Hòa chừng 15.000 tấn… Trên cả nước có 17/36 nhà máy đường liên tiếp 2 năm nay lâm cảnh thua lỗ.
Nguyên nhân khiến ngành mía đường Việt lâm cảnh “thua” trên sân nhà này bởi lượng đường nhập lậu cũng như đường Thái được trợ giá đang ồ ạt tràn vào nước ta ngày càng nhiều.
Thời điểm trước, đường nhập lậu vào nước ta chỉ chừng 100.000-350.000 tấn/năm thfi nay con số này cao gấp nhiều lần, lên tới khoảng 800.000 tấn/năm thời điểm những năm 2015-2016. Nhập lậu đường công khai, diễn biến phức tạp đã khiến ngành mía đường trong nước đứng trước nguy cơ bị hủy diệt.
Ngoài ra còn lượng đường sử dụng chiêu trò “tạm nhập” nhưng “không tái xuất” cũng khiến lượng đường tồn kho càng tăng cao. Nhiều doanh nghiệp nhập đường thô về tinh luyện rồi bán trong nước chứ không xuất đi.
Tới đây, từ ngày 1.1.2020. Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) quy định xóa bỏ thuế quan bắt đầu có hiệu lực thì càng khiến ngành mía đường lâm cảnh lao đao, đứng trước nguy cơ phá sản.
Theo tính toán đến thời điểm 2020 khi thực hiện hiệp định ATIGA thì để cnahj tranh với đường nhập khẩu chính ngạch, giá đường trong nước phải giảm thêm 15-20%, như vậy khó lòng có thể cạnh tranh nổi.
Thống kê cho thấy chịu tác động trực tiếp từ hiệp định này có 36 nhà máy cùng 33 vạn hộ nông dân. Còn với 22 nhà máy đường có công suất nhỏ, dưới 3,000 tấn mỗi ngày chắc chắn sẽ phá sản. Do vậy VSSA đang kiến nghị Chính phủ xem xét nên kéo dài thêm thời hạn bỏ thuế suất 3-5 năm.
Tại nhiều quốc gia có ngành mía đường đều được bảo hộ với chính sách trợ giá. Nguyên liệu sản xuất đường chiếm 80% từ mía. Do Chính phủ hỗ trợ giá mua nguyên liệu nên dù giá đường bán ra rẻ thì doanh nghiệp vẫn lãi. Ngược lại với doanh nghiệp sản xuất đường trong nước phải tự lập hoàn toàn nên chi phí sản xuất mía tăng cao, gây lỗ.
Đại diện VSSA chia sẻ hội nhập là tất yếu nhưng đang không công bằng trong cạnh tranh khi giá đường các nước dược trợ giá rồi đường nhập lậu, gian lận thương mại… chưa dược kiểm soát khiến ngành mía đường lâm cảnh khó khăn. Do đó việc tạm haonx Hiệp định giúp ngành mía đường có thời gian chuẩn bị hộp nhập.
Tuy nhiên phía các chuyên gia quan ngại rằng khi chưa giải quyết được vấn đề căn bản trong chính ngành mía đường như năng lực cạnh tranh, chống buôn lậu… thì việc gia hạn cũng chưa chắc đã giúp ngành mía đường có thể vượt qua thách thức, khó khăn.
Về việc kéo dài thời gian thực thi Hiệp định không phải việc đơn giản khi chúng ta đã từng thuyết phục ASEAN kéo dài thời gian thêm 2 năm trước đó, từ 1.1.2018 đến 1.1.2020. Do vậy theo cam kết Hiệp định này lẽ ra đã thực hiện thười điểm hai năm trước đây nhưng vẫn lý do để chuẩn bị cho hội nhập tốt hơn chúng ta đã xin trì hoãn 2 năm đến 1.1.2020 mưới bắt đầu thực thi.
Do vậy nếu chúng ta chây ỳ không chịu thực hiện cam kết, tiếp tục lùi thời hạn thì các nước ASEAN khác srex có biện pháp ‘trả đũa”. Do vậy, ngoại “kêu cứu” từ Chính phủ thì cần phải có sự nỗ lực thay đổi từ chính bản thân ngành mía đường mới đủ sức cạnh tranh.
