Category: Thị Trường Nông Sản

Trước tác động của cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung đã tác động đến kim ngạch xuất khẩu mặt hàng nông sản của nước ta khiến tình hình chậm lại.

Du mất vị trí soán ngôi số 1 trong xuất khẩu nông sản nhưng Mỹ đang vững chắc ở ngôi vị số 2 với những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của nước ta như gỗ, các sản phẩm từ gỗ; điều nhân; thủy sản…

Nước vượt Mỹ để soán ngôi số 1 trong nhập khẩu nông sản nước ta không ai khác chính là Trung Quốc với hàng loạt các mặt hàng nông sản quan trọng của Việt Nam đều xuất sang thị trường này như sắn chiếm 90%; rau quả chiếm trên 70%; cao su, hay gạo cũng chiếm xấp xỉ 40%…

Do đó trước tác động của cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung đã ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động xuất khẩu của mặt hàng nông sản nước ta.

Xuất khẩu nông sản ngưng trệ

Số liệu thống kê cho thấy, cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung diễn ra 5 tháng qua, tổng kim ngạch xuất khẩu nước ta đạt 109.2 USD, tăng 12.4% so với cùng kỳ năm trước nhưng thấp hơn so với tỷ lệ tăng 16.9% ở thời điểm 6 tháng đầu năm.

Về chiều nhập khẩu lên tới 105.1 tỷ USD, tăng 14.5% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn so với mức 9.6% ở thời điểm 6 tháng đầu năm.

Nhìn vào con số thống kê này đang cho thấy sự biến thiên trái chiều giữa nhập và xuất, “đoàn tàu” xuất khẩu đang ì ạch chậm lại còn “cỗ xe” nhập khẩu lại đang tăng tốc.

Với riêng mặt hàng nông sản, con số xuất nhập khẩu còn cho chúng ta thấy sự việc nghiêm trọng hơn. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản 5 tháng qua đạt xấp xỉ 15.8 tỷ USD, tăng 400 triệu USD tương đương 2.5% so với cùng kỳ năm trước còn nhập khẩu thì tăng trên 1.5 tỷ USD tương đương 17.4% so với cùng kỳ năm trước.

Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên đều có chung thủ phạm là thị trường Trung – Mỹ.

Số liệu thống kê cho thấy, tổng kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc 5 tháng qua đạt trên 3.6 tỷ USD, giảm nửa tỷ USD tương đương 11.7%. Tuy nhiên con số nhập kaij đạt tới 700 triệu USD, tăng 200 USD tương đương 38.9%.

Còn tại thị trường Mỹ, tổng kim ngạch xuất Mỹ vẫn đạt 3.5 tỷ USD, tăng gần nửa tỷ USD tương đương 15.7% nhưng nhập khẩu cũng xấp xỉ 1.6 tỷ USD, tăng trên 700 triệu USD, tương đương 87.9%.

Nhìn tổng thể kim ngạch xuất nhập khẩu vào 2 thị trường này cho thấy tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đang “giậm chân tại chỗ”.

Với mặt hàng nông sản, kim ngạch và tỷ lệ xuất khẩu nông sản tăng khiêm tốn không đến từ 2 thị trường này mà là từ các thị trường khác mang lại. Tuy nhiên do mặt hàng nông sản chiếm tỷ trọng lớn trong “rổ hàng” xuất khẩu nên nông sản vẫn đóng vị trí then chốt trong việc “hãm phanh” cỗ xe xuất khẩu chậm lại trong thời gian qua.

Then chốt vấn đề từ đâu?

Dù cuộc chiến tranh thương mại Mỹ – Trung là tác nhân gây ra thực trạng trên nhưng đây cũng không phải là yếu tố duy nhất.

Mức giảm 460 triệu USD xuất khẩu nông sản vào thị trường Trung Quốc vừa qua, có tới ¾ nguyên nhân nằm ngoài tác động từ cuộc chiến Mỹ – Trung.

Nguyên nhân còn đến từ những thay đổi của thị trường Trung khi tăng thuế với một số mặt hàng nông sản như gạo nếp; giảm khối lượng nhập khẩu với một số mặt hàng như sắn; giảm giá nhập khẩu với mặt hàng cao su.

Về phía thị trường Mỹ, chúng ta tăng mạnh một số mặt hàng nhập khẩu như bông; thức ăn chăn nuôi và đậu nành;

Cùng với đó diễn biến trái chiều khi giá các mặt hàng xuất khẩu giảm còn giá các mặt hàng nhập khẩu tăng cao.

Thị trường xuất khẩu mặt hàng cá tra năm nay đang dấu mức tăng trưởng kỳ lục nhưng không khỏi e ngại với mức tăng trưởng nóng đến từ thị trường Trung Quốc. Đặc biệt khi xuất khẩu cá tra vào thị trường này chủ yếu theo con đường tiểu ngạch, tiềm ẩn nguy cơ rủi ro về mất an toàn và phá giá.

Những tín hiệu vượt trội

Thông tin từ lãnh đạo Hiệp hội Các tra Việt Nam cho thấy con số xuất khẩu mặt hàng cá tra 11 tháng đầu năm nay đạt 2 tỷ USD và dự kiến sẽ cán mốc 2.3 tỷ USD vào thời điểm cuối năm.

Ngay ở thị trường trong nước, nhiều thời điểm mức giá cá tra cũng “lên đồng” ở ngưỡng 36.000 – 37.000đ/kg, mức giá được cho là “đỉnh” cao nhất từ 20 năm trở lại đây.

Để đạt được kỳ tích này, toàn ngành cá tra đã có những nỗ lực vượt trội. Doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư chuỗi sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe thị trường khó tính nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu.

Thị trường Trung Quốc đã tạo nên sự bùng nổ cho thị trường cá tra trong 2 năm trở lại đây, vượt qua Mỹ trở thành thị trường dẫn đầu. Cá tra Việt vào khắp các khách sạn, nhà hàng, siêu thị Trung Quốc.

Cùng với đó phía thị trường Mỹ cũng mở ra tín hiệu thuận lợi lớn với việc “hạ nhiệt” việc thuế chống phá giá cũng như đề xuất công nhận điều kiện sản xuất cá tra, cá basa Việt Nam vào thị trường này. Nhờ đó mà từ đầu năm đến nay, thị trường Mỹ lại soán ngôi trở lại thành thị trường tiêu thụ cá basa lớn nhất Việt Nam.

Trong 11 tháng đầu năm 2018, kim ngạch xuất Mỹ của cá tra đạt 495 triệu USD, tăng 55% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 24.2% tổng giá trị xuất khẩu với mặt hàng cá basa. Thị trường Trung Quốc, Hồng Kông đạt 485 triệu USD, tăng 30% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 23,7% tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra.

Với những thị trường lớn như EU hay ASEAN… cá tra đều có tăng trưởng lớn.

Theo đó, năm 2019 chúng ta hoàn toàn có cái nhìn khả quan về xuất khẩu với ngành cá tra với những thị trường lớn như Mỹ, EU và Trung Quốc…

Cẩn trọng với thị trường Trung Quốc

Do sức hút từ lợi nhuận của cá tra mà nhiều địa phương khu vực phía Nam, đặc biệt là vùng Đồng Tháp Mưới đã ồ ạt mở rộng ao thả cá. Cơ quan chức năng đã khuyến cáo người dân cần cẩn trọng khi mở rộng quá nhanh khiến nguy cơ “vỡ trận” nếu cá tra tụt dốc, nhất là khi thị trường Trung Quốc tăng trưởng nóng, tiềm ẩn rủi ro.

Lãnh đạo hiệp hội không khỏi lo lắng khi 10 ngày qua thị trường cá tra biến động giảm khoảng 10.000đ/kg, xuống chỉ còn 26.000đ/kg.

Đánh giá việc biến động giá cá, lãnh đạo Hiệp hội cho rằng đó là quy luật tất yếu nhưng tăng giảm đột ngột như vậy là bất thường. Xuất hiện những dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh, mua hàng giá thấp, bán phá giá qua đường tiểu ngạch Trung Quốc… Do vậy Hiệp hội sẽ kiến nghị Bộ Nông nghiệp chỉ đạo giám sát  chặt chẽ về chất lượng và những hoạt động ở biên mậu.

Nếu không quản lý tốt quy hoạch, khi không may gặp đợt “sập” giá, người nuôi sẽ chịu trận thua lỗ nặng nề.

Với thị trường Trung Quốc, cá tra hầu hết đi đường bộ, 84% tập trung ở cửa khẩu Lạng Sơn và còn lại qua các đường cửa khẩu khu vực Quảng Ninh, Cang Bằng, Điện Biên. Xuất khẩu đường biên mậu không phải chịu thuế 17% nên không tránh khỏi tình trạng phá giá  so với sản phẩm chính ngạch qua đường biển.

Phía Trung Quốc thay đổi đơn vị kiểm dịch cũng gây những ảnh hưởng bất lợi đến cá ta Việt Nam. Cụ thể, với quy định của thị trường Châu Âu hàm lượng photphat trong cá tra không vượt quá 4% nhưng phía Trung Quốc lại cho rằng cá tra nước ta có dư lượng, không đạt tiêu chuẩn.

Tới đây đường vào Trung Quốc của gạo Việt sẽ gặp khó với nhiều điều kiện, quy định khắt khe khi ngoài việc tăng thuế, cơ quan quản lý nhập khẩu nước này sẽ kiểm soát chặt chẽ hơn với mặt hàng gạo nhập khẩu.

Đại diện một công ty có nhiều năm liền xuất khẩu gạo vào thị trường Trung Quốc tại Tiền Giang chia sẻ, đơn vị đangc ảm thấy khá kho lắng dù chưa có văn bản chính thức nhưng phái đối tác nhập khẩu gạo Trung Quốc cho hay cơ quan quản lý nước này đã ban hành những quy định kiểm soát chặt chẽ với nguồn gạo nhập từ các nước Asean, trong đó có Việt Nam.

Bắt đầu từ ngày 1.1.2019, gạo nhập khẩu vào thị trường Trung Quốc ngoài việc phải chịu mức thuế cao còn phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ của các quy trình như: Thời gina xông trùng đạt 120 giờ; mẫu gạo kiểm tra phải được gửi đến cơ sở quốc kiểm Trung Quốc tiến hành kiểm nghiệm; bao bì, nhãn mác gạp phải được ghi đầy đủ toàn bộ thông tin xuất xứ hàng hóa theo tiêu chuẩn thông lệ quốc tế và được đóng dấu của cơ quan quốc kiểm Trung Quốc. Bất kỳ sản phẩm gạo nào không làm theo quy trình coi như không hợp lệ và sẽ không được cấp chứng thư nhập khẩu vào thị trường Trung Quốc.

Đại diện doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt cho hay nguồn gạo nước ta hoàn toàn có thể đáp ứng những yêu cầu đó nhưng do gấp rút về mặt thời gian nên thực hiện có thể gặp khó. Do vậy dẫn đến nguy cơ khó khăn ách tắc của gạo Việt vào thị trường Trung Quốc năm 2019.

Trao đổi về vấn đề này, đại diện cơ quan chức năng nêu ý kiến thực tế phía cơ quan chức năng nhập khẩu của Trung Quốc có thông báo về điều kiện siết chặt nhập khẩu gạo như phía các doanh nghiệp đã nắm bắt. Phía cơ quan chức năng cũng tiến hành đàm với nước bạn và đã có kết quả lùi thời hạn áp dụng quy định đến giữa năm 2019 để doanh nghiệp có những chuẩn bị kỹ lưỡng.

Thế nhưng phía cơ quan quản lý cũng hết sức e ngại với thực trạng nông nghiệp nước ta hiện nay vẫn tồn đọng chưa giải quyết được. Đó là thực trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, tự phát, để cơ cấu lại quy mô tổ chức sản xuất chuyên nghiệp sẽ gặp không ít khó khăn, trở ngại. Đây sẽ trở thành rào cản cho việc giảm chi phí giá thành sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

Số liệu từ Tổng cục Hải quan cho thấy, xuất khẩu nông, lâm, thủy hải sản vào thị trường Trung Quốc năm 2017 của nước ta đạt 8.7 tỷ đô la Mỹ; riêng kim ngạch xuất khẩu gạo chiếm tới 1 tỷ đô la. Trong 10 tháng đầu năm 2018, xuất khẩu gạo vào Trung Quốc đạt 1.24 triệu tấn tương đương 640 triệu đô la. Con số xuất khẩu gạo năm nay có sụt giảm hơn năm trước nhưng gạo Việt vẫn độc chiếm vị trí số 1 và chiếm tới 50% lượng gạo xuất khẩu vào thị trường này.

Do vậy để giữ vững ngôi vị cũng như chỗ đứng ở thị trường tiềm năng này, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cũng như các vùng chuyên canh cần tập trung cải tiến để kịp thích ứng nhanh chóng với những quy định mới từ thị trường Trung Quốc để đảm bảo không gặp khó.

Trước đây, khu vực Tây Nguyên giá hồ tiêu leo thang khiến người nông dân dồn hết công sức, tài sản, thậm chí vay nợ ngân hàng để mở rộng ồ ạt diện tích hồ tiêu. Trớ trêu thay khi diện tích hồ tiêu bạt ngàn lăn đùng ra chết trắng hàng loạt khiến người dân lâm cảnh khốn cùng.

Không ít người nông dân cầm cố tài sản vay ngân hàng lên đến hàng tỷ đồng đã để lại số nợ đó mà không có các nào cứu vãn.

Thời điểm 5 năm trước, khu vực xã Ia Blứ, Chư Pứh, Gia Lai ngày ngày tấp nập xe cộ tư thương tới mùa tiêu, giá tiêu cao ngất người, người nông dân ai nấy cũng vui mừng rạng rỡ và phấn khởi. Thế nhưng tình cảnh hiện nay đã trái ngược hoàn toàn khi bao trùm lên một cảnh đìu hiu, hoang tàn, vắng vẻ với những ngôi nhà không một bóng người, cửa khóa trái trong những vườn tiêu trơ trọi chỉ còn những cây trụ vút cao.

“Chết nhanh không kịp trở tay”

Nằm cách QL14 không xa, xã Ia Blứ có địa thế giao thương thuận lợi, đất đai màu mỡ, thuận lợi để cây tiêu phát triển. Thời hoàng kim, nơi đây trở thành thủ phủ tiêu và đưa người dân trở thành xã giàu nhất huyện, nhất tỉnh. Còn nay thay vào đó là khung cảnh vắng vẻ, hoang tàn.

Khắp dọc con đường liên xã là những biệt thự, nhà lầu nằm trong vườn tiêu cửa đóng then cài im ỉm. Những vườn tiêu đã chết sạch, nhiều vườn còn được nhổ cọc để lại đất trống nhưng nhiều vườn chủ nhân còn không buồn nhổ, vẫn là đóng cọc như mũi chông chĩa lên trời.

Theo chân các cán bộ địa phương, ghé thăm gia đình ông Hải (58 tuổi, thôn Phú Hà), một căn nhà to nhưng cửa khóa im ỉm, trước sân cỏ dại mọc đầy. Cán bộ cho hay, gia đình ông Hải trước đây là một trong những hộ sản xuất giỏi nhưng giờ cũng tay trắng. Ở đó chừng 20 phút thì ông Hải cùng về với bùn đất dính khắp người lẫn xe.

Ngậm ngùi ông Hải chia sẻ, đang nợ ngân hàng 1.6 tỷ đó, ngôi nhà này không còn là của ông, thuộc về ngân hàng, thích lấy lúc nào thì trả rồi kiếm cái chòi ở tạm.

Suy tư ông Hải kể lại, trước vườn tiêu của ông đẹp nhất vùng khiến ai cũng xuýt xoa. Thế mà chỉ trong vòng 1 tháng, cả vườn tiêu chết trắng không xót 1 trụ nào. Dùng mọi cách mà không thể cứu vãn, đành buông.

Người dân “ngã gục” theo tiêu

Đến thôn 5, Ia Pal, Chư Pứh, vườn tiêu nhà anh Tám trước đây là mơ ước của nhiều người. Thế nhưng đột nhiên 2.000 trụ tiêu lăn đùng ra chết trắng, nhanh không kịp trở tay, lá khô vẫn còn xum xuê trên trụ, y như có chất độc hóa học tưới vào.

Anh Tám ngậm ngùi, thời gian trước, mỗi năm gia đình anh thu về hơn 1 tỷ tiền tiêu, trả ngân hàng lãi đúng hạn. Còn gần đây, thì khó khăn chồng chất khó khăn và năm nay thì đã “gục ngã”. Anh còn cho hay ngoài thị trấn có một số người chịu không nổi áp lực đã uống thuốc độc tự tử.

Dắt díu tha hương kiếm sống

Còn hiện hầu hết đàn ông trong làng đã bỏ đi tứ xứ làm thuê, tiền ngân hàng mới chỉ trả lãi, chứ tiền gốc vẫn còn hàng tỷ đồng không cách nào trả nổi.

Gia đình ông Sơn (Phú Hà) từng sở hữu biệt thự to đẹp hoành tráng giờ đây trong cảnh đìu hiu, ông Sơn đã ở tuối thất tuần cho hay, vợ ông đã lên TPHCM làm thuê, nghe nói được 3 triệu/tháng, bao ăn ở. Dù đã lớn tuổi nhưng đói thì phải bò thôi. Ông cũng chuẩn bị khăn gói theo chân vợ lên nhờ người xin bảo vệ, trông xe, gia đình ông hiện nợ 1.5 tỷ, nhà thì cầm cố ngân hàng rồi.

Lãnh đạo xã Ia Blứ nuối tiếc, người dân nơi đây chủ yếu trồng tiêu, giàu lên nhờ tiêu và giờ thì cũng trắng tay vì tiêu. Người dân nợ ngân hàng lên đến cả trăm tỷ. Món nợ này khó đòi bưởi tiêu là công cụ đầu tư thì giờ chết sạch, người dân buông tay, giao hết tài sản cho ngân hàng và bỏ xứ mà đi.

Đó là loại cây lan kim tuyến. Từ một cây cỏ mọc hoang dại ở bìa rừng thì nay loài cây này được thương lái Trung Quốc thu mua với giá lên đến cả trăm triệu đồng.

Đua nhau săn cỏ bán cho thương lái

Khắp các vùng Bình Liêu, Quảng Ninh, người dân đua nhau vào rừng săn tìm loại cây lan kim tuyến để bán cho thương lái khiến loại cây này có nguy cơ rơi vào tình trạng tuyệt chủng.

Để hái được loại cỏ này, người dân phải vào những khu rừng sâu, rừng già và đi từ sáng sớm đến chập tối. Dù vậy nhưng loại cây này đang được thu mua giá cao nên người dân thấy đây là công việc không vất vả mà mang đến nguồn thu nhập rất tốt.

Cách đây chừn 10 năm, đã rộ lên thương lái Trung Quốc sang thu mua cây lan kim tuyến này nhưng mức giá chỉ 12-15 triệu đồng/kg nhưng hiện nay thương lái thu mua với mức giá lên tới 25-35 triệu đồng/kg. Còn nếu lan kim tuyến phơi khô thì mức giá lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi kilogram.

Được hỏi về mục đích thu người mua lan kim tuyến làm gì thì các thương lái trung gian thu gom cũng không biết, chỉ biết họ thu mua giá cao nên làm trung gian đi gom, cứ mua của người dân đi rừng chừng chục ngày thương lái đến nhập một lần.

Không chỉ có vùng Bình Liêu, Quảng Ninh, trước đây thương lái Trung Quốc cũng thu mua loại cây này khắp các khu vực Hương Khê, Hà Tĩnh và trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Thời gian đầu giá thu mua chỉ ở mức 50.000đ/kg rồi sau tăng lên 500.000đ; 2 triệu đồng và lên đến 5 triệu đồng/kg.

Thời điểm đó không chỉ người Trung Quốc mà người Nhật cũng mua loại lan kim tuyến này, giá khô lên đến cả trăm triệu đồng/kg, chỉ bán vài cân là mua được mảnh đất Hà Nội.

Loại cây “siêu thần dược”

Nhiều tài liệu khoa học cho rằng loại lan kim tuyến có tên là cỏ hoa, cỏ nhung, lan gấm… Chúng mọc nhiều ở các khu vực vùng núi Việt Nam, Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc, Nepal… Ở nước ta, cây này xuất hiện chủ yếu ở vùng rừng Tây Nguyên, lá có màu tím nhung, gân hiện rõ, lá dày và mềm mượt, óng ánh kim tuyến, thân chia đốt.

Loại cây này được biết đến trong những bài thuốc dân gian hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường, chống suy nhược cơ thể, viêm thận, lao phổi, thần kinh, huyết áp, phòng ung bướu… Người Trung Quốc sử dụng lan kim tuyến chống ung thư….

Tuy nhiên, giống như nhiều loại cây khác, lan kim tuyến bỗng nổi lên như một “siêu thần dược” khiến chúng được người dân săn lùng ráo riết. Chúng được tung hô với dược chất hiếm có khó tìm có thể chữa bách bệnh. Đặc biệt loại cây “siêu thần được” này có thể chữa vô số bệnh ung thư và cả bệnh HIV.

Theo các chuyên gia, loại lan kim tuyến có tác dụng hỗ trợ điều trị một số căn bệnh. Tuy nhiên nếu thổi phồng công dụng “siêu thần dược” của loại cây này thì chưa có cơ sở khoa học, cần phải xem xét lại.

Và cơn sốt nóng của loài cây này vẫn còn bí ẩn chưa biết thực hư tác dụng của chúng là gì.

Trên thực tế nước ta mỗi lần trải qua khi một loại cây nào lên cơ sốt nóng vì thổi phồng công dụng thì chúng sẽ lập tức được săn lùng ráo riết và khai thác cạn kiệt. Và với loài lan kim tuyến cũng vậy, người dân bị đánh bẫy khai thác và người dùng bị đánh bẫy tâm lý cho mục đích của gian thương làm ăn trục lợi. Và chưa biết công dụng “siêu thần dược” của loại cây này đến đâu nhưng chúng đang bị khai thác vô tội và, dẫn đến có nguy cơ tuyệt chủng.

Không chỉ lan kim tuyến, nhiều loài cây khác của Việt Nam cũng bị tận diệt chỉ vì thương lái thu mua ồ ạt.

Thực trạng bưởi cam quýt trồng ồ ạt nở rộ khiến khi thu hoặc bị rớt giá, người nông dân lâm cảnh vỡ trận đã và đang đặt ra bài toàn nan giải với các cơ quan chức năng, nhà quản lý.

Quả vàng khiến người nông dân “vàng mắt”

Tính đến hết năm 2017, nước ta có 923.000ha diện tích trồng các loại cây ăn trái, tăng so với năm trước là 52.500ha. Trong đó diện tích trồng bưởi tăng 13.000ha và cam tăng 10.000ha. Diện tích tăng này chủ yếu tập trung ở các tỉnh phía Bắc, nhiều khu vực đã tăng vượt quy hoạch.

Từ cuối năm 2017, trước thực trạng loại cây có múi này rớt giá như cam, quýt, bưởi, sầu riêng… lường trước sự phá vỡ quy hoạch, Cục trồng trọt đã cảnh báo tới nhiều khu vực, lo ngại vì người nông dân tự phát ồ ạt mở rộng diện tích mà không tập trung chú trọng tới thương hiệu sản phẩm vùng, không ứng dụng khoa học công nghệ và an toàn trong sản xuất. Khu vực miền Bắc nhiều người nông dân tự ý mở rộng diện tích tự phát khiến thị trường tiềm ẩn nguy cơ rủi ro vì cung vượt cầu.

Thực tế thị trường đang không nằm ngoài cảnh báo đó khi loại bưởi cam quýt đang rơi vào nghịch cảnh, diện tích trồng mở rộng, cho sản lượng năng suất cao nhưng hầu hết không xuất khẩu mà chỉ phục vụ tươi tới thị trường trong nước nên tiêu thụ chậm, giá trị không cao.

Theo quy định mới, các loại cây trồng có múi này sẽ không có quy hoạch, nhất là với diện tích cây trồng không phổ rộng như loại cây này.

Không xuất khẩu được, không thu mua hay chế biến được, loại cây trồng khiến người nông dân mong muốn cho thu hoạch vàng này đang khiến cho người nông dân “vàng mắt” bởi cho sản lượng lớn, đầu ra ồ ạt mà chưa có thị trường tiêu thụ.

Cần định hướng quy hoạch, giống

Theo các chuyên gia, nếu không triệt để chấn chỉnh lại quy hoạch cây có múi như hiện nay, sẽ khiến chất lượng loại cây này không đảm bảo, nhiều vùng đại trà lớn sẽ tiềm ẩn nguy cơ rủi ro khi bùng phát dịch bệnh lây lan nguy hiểm. Vấn đề chất lượng giống luôn cần đặt lên hàng đầu và vô cùng quan trọng.

Với các loại cây ăn quả nói chung thì cần có vườn cung cấp nguyên liệu như mắt ghép, nguồn gốc ghép, vườn sản giống… với cây có múi thì vấn đề này càng khắt khe hơn. Vườn vật liệu giuống phải được cách ly, phải đảm bảo sạch bệnh tránh lây lan virus và bệnh nguy hiểm…

Thế nhưng trên thực tế, chỉ có các đơn vị vủa Việt nghiên cứu hay các đơn vị giống của Nhà nước mới đáp ứng tiêu chuẩn này còn các nhàn vườn tự nhân giống hầu hết không đáp ứng các tiêu chí đó, đặc biệt là các nguồn mắt ghép. Thông thường quá trình nhân giống đều diễn ra ở ngoài trời, không có lưới cách ly nên nguy cơ lây nhiễm bệnh vô cùng cao. Việc thực hiện thủ công tự phát này không đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật dẫn đến nhiễm bệnh trong quá trình nhân giống, cây trồng có nguy cơ lây lan dịch bệnh trong quá trình nhân giống rộng khiến nguy cơ lây lan dịch bệnh trên diện rộng khi đưa vào trồng diện tích lớn đại trà xảy ra. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động sản xuất cả bà con nông dân.

Với nhiều sản phẩm nông sản nước ta đã gặp phải tình trạng được mùa rớt giá, để lại nỗi buồn cho người noong dân. Do đó để tránh tình trạng rủi ro với cây trồng trước biến động thị trường cần đa dạng cơ cấu cây trồng. Bài toán này đang được huyện Lục Ngạn, Bắc Giang giải quyết khi bên cạnh cây chủ lực là vải thiều, huyện đã chủ trương trồng thêm cây có múi.

Đang sở hữu 11ha các loại cây có múi như bưởi da xanh, bưởi đường, cam Vinh, anh Chỉnh ở xã Tân Mộc, Lục Ngạn đang được đánh giá là “đại gia” cây có múi ở Lục Ngạn.

Anh Chỉnh là một trong những người tiên phong đưa cây có múi về trồng thay thế cây vải thế mạnh của vùng. Ban đầu anh nhập giống từ vùng Hưng Yên lân cận để nhân giống, cũng trải qua không ít khó khăn thất bại nhưng đến nay vườn của anh đã nhân giống lên đến 10.000 cây tồng trên nền còn lại khoảng 10 cây giống từ những ngày đầu. Tuy nhiên anh Chỉnh cũng không khỏi băn khoăn về tốc độ phát triển của cây có múi cũng đang nở rộ và mạnh mẽ nên thị trường sẽ khó khăn hơn bởi sản lượng của cây có múi đang tăng mạnh.

So với năm 2016, diện tích cây có mùi toàn huyện Lục Ngạn đã đạt 6.500ha, tăng hơn 2000ha, đây là con số không hề nhỏ. Cây có múi đang là hướng đi mang đến lợi nhuận khủng cho bà con nông dân. Bởi chỉ cần một vụ được mùa, được giá là người trồng có cơ hội có tiền tỷ trong tay. Do đó, khắp các vùng trong Lục Ngạn, Bắc Giang đã chuyển đổi trồng loại cây này, bỏ lúa, bỏ vải thiều.

Ông Sen, một hộ trồng cây có múi ở Tân Mộc chia sẻ, gia đình ông bắt đầu với loại cây trồng này từ năm 2000, ban đầu cũng thất bại vì chưa có kinh nghiệm. Phải mất thời gian vài năm gia đình ông mới phổ thông đại trà loại cây có múi này khi thời điểm vải thiều rẻ. Và giờ diện tích vườn của gia đình ông chuyển toàn bộ thành cây có múi. Loại cây này tiết kiệm diện tích hơn cây vải, cho năng suất cao, sản lượng nhiều nên thời điểm giá cao đã mang lại lợi nhuận lớn cho gia đình ông.

Thống kê từ Cục Trồng trọt – Bộ Nông nghiệp cho thấy cây ăn quả có múi đang tăng chóng mặt, năm 2017 đã có 22.000ha cây có mùi “phình” ra so với năm trước.

Theo Chính quyền huyện Lục Ngạn cho hay, hiện theo quy hoạch tỉnh phê duyệt thì diện tích cây có múi có thể mở rộng thêm 500ha. Thế nhưng các địa phương đang phát triển tự phát quá ồ ạt lại đang trở thành áp lực lớn với thị trường.

Định hướng của huyện là cần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, tránh tình trạng rủi ro khi “bỏ trứng cùng một giỏ” dễ rủi ro khi biến động thị trường. Tập trung chuyển đổi cách thức sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và hoạt động hiệu quả tổ hợp, hợp tác xã liên kết với nhà máy chế biến để tạo giá trị cao cho cây ăn quả.

Muốn nâng cao giá trị phát triển cần chế biến sâu. Cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp với vùng nguyên liệu ổn định. Bởi định hướng quy hoạch hiện đúng đắn nhưng không có sự năng động sẽ không tránh khỏi nguy hiểm bởi cây có múi có thể phổ biến khắp mọi nơi. Loại cây này không khó tính kén chọn đặc trưng và không tạo ra sự khác biệt đột biến, rõ rệt với các sản phẩm khác thì sẽ là khó khăn trong quá trình tiêu thụ.

Với loại cây có múi cần có sự phát triển hợp lý ở các địa phương nhằm giảm thiểu tình trạng được mùa mất giá, dẫn đến thực trạng phải giải cứu nông sản.

Vấn đề rào cản các sản phẩm nông sản nước ta có mặt tại các thị trường lớn vẫn nằm trong các tiêu chuẩn về chất lượng, trong đó có tồn dư dư lượng các loại thuốc bảo vệ, bảo quản.

Vừa qua, cuối tháng 10 Bộ Nông nghiệp đã phối hợp với đơn vị liên quan tổ chức hội nghị “Nâng cao năng lực xuất khẩu và an toàn thực phẩm nông sản Việt Nam”.

Chia sẻ trong hội nghị, ông Nguyễn Xuân Hồng, nguyên Cục trưởng Cục bảo vệ thực vật cho hay, nông sản nước ta đang chịu hàng rào rất lớn là an toàn thực phẩm và kiểm dịch. Về mặt an toàn thực phẩm, thuốc bảo vệ vô cùng quan trọng trong sản xuất. Các nước đều phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nhưng tuân thủ quy trình và quy định để đảm bảo đạt dư lượng tối đa cho phép nên đảm bảo xuất khẩu.

Do vậy giải pháp của chúng ta cần sản xuất theo hướng thực hành nông nghiệp tốt và theo chuỗi. Người sản xuất buộc phải có kiến thức, hiểu quy định của nước nhập nông sản và xu hướng của người tiêu dùng. Khâu sản xuất vô cùng quan trọng vì cần liên kết hợp tác xã, doanh nghiệp cùng cơ quan quản lý chuỗi sản xuất.

Trong suốt thời gian 10 năm qua, Bộ Nông nghiệp nhìn nhận mức tăng trưởng tốt của nông sản. Chúng ta đứng thứ 2 khu vực Đông Nam Á và thứ 15 trên thế giới về xuất khẩu nông sản. Thế nhưng chúng ta còn đối mặt với vấn đề liên quan chất lượng nông sản vào các thị trường lớn.

Trong năm 2017, thị trường Châu Âu đã cảnh báo 90 trường hợp nông sản thực phẩm nước ta hoặc bị trả về do vi phạm tiêu chí an toàn thực phẩm. Cũng tại thịt rường này từ đầu năm 2018 đến nay có 40 trường hợp bị cảnh báo, từ chối nhập khẩu. Việt Nam là cái tên bị cảnh báo và trả về liên quan đến an toàn thực phẩm nhiều nhất tại Châu Âu. Hàng loạt các sản phẩm nông sản bị cảnh báo trả về như tôm bị nhiễm dư lượng kháng sinh; cá tra hay các sản phẩm rau quả như ớt, cần tây, mướp đắng, rau ngò gai, húng quế…

Các chuyên gia cho hay, các lô hàng bị trả về đa phần liên quan đến tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Đây là một thách thức lớn của nông sản Việt Nam khi làm thế nào để người nông dân sử dụng hiệu quả thuốc bảo vệ thực vật đảm bảo tiêu chuẩn. Do đó, các cơ quan chức năng, doanh nghiệp cần có các tiêu chí phù hợp. Chúng ta có nhiều hiệp định thương mại tự do, tạo điều kiện tốt để tự do thông thương, trao đổi hàng hóa. Thế nhưng chúng ta còn gặp phải vấn đề về hàng rào kỹ thuật cần đàm phán.

Vấn đề đẩy mạnh lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt Nam cũng được đặt ra. Bởi nước ta có lợi thế rất lớn và tiềm năng cao trong xuất khẩu nông sản, không chỉ trong phạm vi 180 quốc gia mà còn mở rộng. Nhưng chúng ta không nên bỏ quên chính thị trường nông sản, lương thực an toàn cho chính người dân Việt. Người nông dân cần có sự chuẩn bị kiến thúc và thực hành tốt. Đồng thời bộ Bông nghiệp cũng đưa ra chính sách phù hợp để đảm bảo toàn bộ nông dân có thể đóng góp tốt vào sự tăng trưởng GDP của ngành nông nghiệp đất nước, đưa những sản phẩm nông sản an toàn phục vụ người dân trong nước và xuất khẩu, nâng cao giá trị nông sản và tăng thu nhập hiệu quả.

Việc cảnh báo trả về với các sản phẩm nông sản cho chúng ta bài học đừng lấy “gậy ông đập lưng ông”. Bởi nó gây ảnh hưởng uy tín và thương hiệu của chúng ta vào thị trường nước ngoài. Chính vì vậy mà nhiều sản phẩm nông sản chủ lực của chúng ta như gạo, thanh long… khi vào nước ngoài không còn mang thương hiệu Việt mà mang tên doanh nghiệp nhập khẩu của nước đó, bán với mức giá cao, gây thiệt thòi cho nông sản nước nhà.

Một thời, cà chua thân gỗ lên ngôi được quảng cáo có giá triệu đồng một cân. Những kẻ bán cây giống đã rao những “lời đường mật” ấy khiến bà con nông dân Tây Nguyên “sập bẫy”. Từu đó hàng chục ha trồng loại cây này tự phát mọc lên để rồi giờ đâu đối mặt với nguy cơ không ai mua, phải chặt bỏ.

Loại cà chua thân gỗ này vốn có nguồn gốc từ Nam Mỹ, du nhập vào nước ta qua trao đổi giống. Người bán giống thì thổi phồng về cây giống rằng có thể cho thu nhập “khủng” nên lập tức khiến không ít nông dân đã tin lời quảng cáo để đầu tư mua giống trồng loại cây này cùng hy vọng nhanh chóng đổi đời.

Khoảng thời gian đầu năm 2017, cà chua thân gỗ phổ biến trồng đại trà tại Lâm Đồng với sự vào cuộc của cả hợp tác xã, của nhà đầu tư. Do đó diện tích cà chua thân gỗ liên túc tăng, hiện đã đạt diện tích xấp xỉ 30ha với 12ha đang trong thời kỳ cho thu hoạch.

Đại diện một hợp tác xã trồng cà chua thân gỗ tại Đơn Dương, Lâm Đồng buồn rầu chia sẻ, hợp tác xã đang lâm cảnh khốn đốn với cà chua thân gỗ khi thành phẩm bán không ai mua, hoàn toàn khác xa so với dự tính ban đầu của ban lãnh đạo.

Đại diện xã viên hợp tác xã, ông Tôn chia sẻ, trước đó gia đình ông trồng và thu hoạch cà chua thân gỗ bán cho công ty thực phẩm với giá 150.000đ/kg nhưng nay chỉ khoảng 20% hàng loại 1 bán được giá đó, còn đa phân 80% còn lại chỉ bán được với mức giá 50.000đ/kg. Mức giá này thực sự “sốc” bởi quá thấp so với những dự tính khi thu thập thông tin giá trong dự luận xã hội để quyết định trồng loại cây này.

Không những thế, không ít hộ dân còn lâm cảnh trái cà chua chín rụng đầy vườn không có đơn vị thu mua, nhiều hộ phải đầu tư tủ đông lớn để trữ hy vọng khi có đơn vị thu mua thì có thể gỡ chút vốn.

Trao đổi về thực trạng này, đại diện Sở Nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng chia sẻ, đất Đà lạt 10 tỷ đồng/ha, trồng cây “mù mờ” là chết. Vị đại diện này cho hay quy hoạch của ngành nông nghiệp tỉnh hoàn toàn không có cây cà chua thân gỗ, khuyến nông tỉnh cũng không có mô hình cho cây này mà hoàn toàn do người dân trồng tự phát theo lời đồn thổi, quảng cáo của người bán giống vưới mong muốn thu lợi nhanh chóng. Thế nhưng do vị của loại cà chua này rất chua và lạ nên không hợp với người tiêu dùng.

Đánh giá về mức độ phù hợp thì vị đại diện này cho rằng khí hậu Đà lạt rất phù hợp để loại cây trồng này phát triển. Nhưng giá trị sử dụng thì chưa thể khẳng định bởi hiện chưa biết sử dụng cà chua thân gỗ cho mục đích chế biến gì khi vị của loại quả này chưa hợp với người sử dụng.

Trước khi trồng thử nghiệm bất kỳ giống cây trồng nào ‘lạ”, người trồng cần hết sức thận trọng tham khảo kỹ lưỡng, đảm bảo ký hợp đồng bao tiêu, hoàn thiện chuỗi trồng trọt – thu mua –  chế biến – tiêu thụ thì mới tiến hành. Còn hiện tại người nông dân đang làm ngược, trồng rồi tính, ra thành phẩm rồi mới kiếm đầu ra, thị trường. Đó chính là mối nguy hiểm, vị đại diện này chia sẻ.

Do phía Trung Quốc đang hạn chế nhập khẩu sầu riêng khiến giá sầu riêng tại khu vực các tỉnh Bến Tre đang rớt giá xuống ngưỡng dưới 50.000đ/kg khiến nhà vườn buồn bã.

Tại khu vực huyện Chợ Lách, sầu riêng trái vụ đang vào mùa nhưng giá giá trái cây này đang rớt không như mong đợi của người dân. Nếu trung tuần tháng 11, giá sầu riêng còn ở ngưỡng trên 70.000đ/kg thì nay đã rớt xuống dưới 50,000đ/kg. Nguyên nhân được xác định do phía Trung Quốc hiện đang hạn chế nhập sầu riêng.

Ông Bá, đại diện người dân trồng sầu riêng ở phú Đa cho hay, hiện đang vào mùa thu hoạch nhưng giá sầu đã giảm chỉ còn 40.000 – 45.000đ/kg, giảm 30.000đ/kg so với đầu vụ. Mức giá này khiến người trồng sầu khá buồn bã, dù không lỗ nhưng lãi không nhiều.

Đại diện chính quyền xã Vĩnh Bình, huyện Chợ Lách cũng cho hay mùa sầu trái vụ năm nay bà con nông dân trong vùng được mùa nhưng giá sầu không cao nên không lãi nhiều. Giá sầu thấp bởi phía Trung Quốc đang hạn chế nhập khẩu sầu.

Ở khu vực huyện Châu Thành, giá sầu riêng có nhỉnh hơn ở ngưỡng từ 50.000 – 60.000đ/kg, mức giá này không cao nhưng vẫn đảm bảo lợi nhuận cho người trồng.

Anh Trung ngụ tại Châu Thành chia sẻ, thông thường sầu riêng nghịch vụ giá thường rất cao, ở ngưỡng 80.000đ/kg nhưng năm nay chỉ ở mức giá 60.000đ/kg. Múc giá này không cao, không lãi nhiều nhưng vẫn có lãi. Giờ nếu như thương lái mà ngưng mua thì gia đình anh cũng như bà con sẽ lâm vào nguy cơ khốn khổ vì lỗ nặng. Gia đình anh đang mong sầu riêng sẽ không rơi vào thảm cảnh như thanh long vừa qua khi không có người mua. Mức giá sầu hiện tại tuy không cao nhưng vẫn cho người trồng thu nhập, chứ nếu thương lái không mua nông dân như anh sẽ lâm cảnh trắng tay,

Đại diện Phòng Nông nghiệp huyện Châu Thành chia sẻ, hiện từ nay đến cuối năm sầu riêng trong vùng sẽ còn tăng nhiều. Dù mức giá trái vụ này không cao nhưng vẫn mang lại thu nhập cho người trồng. Phía Trung Quốc hạn chế nhập chính là nguyên nhân dẫn đến giá sầu riêng giảm. Bởi thị trường sầu riêng Bến Tre chủ yếu xuất đi Trung Quốc. Hy vọng thời gian tới sầu riêng sẽ tăng giá mạnh để người trồng có thu nhập cao hơn.

Hiện trên địa bàn Bến Tre có khoảng 3.500ha sầu riêng, chủ yếu ở Chợ Lách, Châu Thành… Nhờ chuyên canh cây sầu riêng mà cuộc sống người dân đã cải thiện đáng kể và ổn định. Với chủ yếu các giống sầu cho năng suất cao như Ri6, 9 Hóa, Monthong… thông thường đạt năng suất trên 15 tấn/ha/năm, cá biệt có vườn đạt năng suất trên 20 tấn/ha/năm.

Không chỉ ở Bến Tre, Tiền Giang cũng lâm cảnh tương tự khi phía trung Quốc ngưng mua nên thương lái cũng tạm ngưng thu mua. Phía chính quyền đang tìm nhiều biện pháp thúc đẩy thị trường khác cho doanh nghiệp để thu mua sầu cho bà con.

Trước thực trạng trái sầu riêng tại các tỉnh miền tây xuống thấp thì tại TPHCM giá sầu vẫn rất cao, ở ngưỡng từ 120.000 – 15.000đ/kg. Nhiều chủ hàng cho biết sở dĩ giá sầu cao bởi đây là sản phẩm tuyển chọn hàng đầu và là sầu tự nhiên, hoàn toàn không nhúng thuốc hay dấm thuốc, an toàn cho người dùng.