Author: Nguyên Phạm Hạnh

Món nhộng cọ xuất phát từ những cây cọ quanh vườn nhà của người Tày. Loài cây khá hữu ích khi được sử dụng vào nhiều mọc đích như làm nhà cửa, làm chiếu mành hay để ăn búp non. Và với những cây cọ bỏ đi để mục thì người Tày có thể khai thác một món ăn độc lạ, kinh hãi đó là nhộng cọ.

Anh Thuấn (Chiêm Hóa, Tuyên Quang) thường xuyên lên vườn cọ của gia đình tìm cọ đãi khách. Đây là món ăn rất quý, món đặc sản hiếm của người Tày. Khi những gốc cọ đã mục, dùng rìu đập mạnh vào gốc, thân cọ sẽ bổ đôi. Trông bề ngoài vẫn còn rắn nhưng phía trong thân cọ đã mục, dùng dao nhọn chọ vào kẽ thân, anh Thuấn lấy ra kha khá những con nhộng béo tròn. Nhiều con nhộng cọ đã cuốn kén tròn, chờ đợi trở thành sâu cọ, trông giống như con bọ dừa.

Nhộng cọ tốt nhất khi lấy vào tầm bánh tẻ, không quá già, quá non. Với cây cọ mục dài chừng 7m, anh Thuấn khai thách được chừng 1kg nhộng cọ. Kinh nghiệm khi ngả thân cọ là dùng rìu bổ nham nhở vào thân thành lỗ nhỏ để sâu cọ dễ chui vào làm tổ sinh ra nhộng.

Món nhộng cọ sau khi thu hoạch về sẽ được người Tày đem rửa sạch, ngâm qua với nước muối loãng chừng 10 phút trước khi đưa vào chế biến. Vợ anh Thuấn, chị Huê cho hay, món nhộng cọ có thể chế biến thành nhiều món, phổ biến là các món ngon nhất như nhộng cọ rang qua rồi nấu cùng măng chua; món nhộng cọ chiên vàng hay nhộng cợ nướng vàng rồi chấm gia vị.

Thực khách khi được gia chủ người Tày tiếp đón nhiệt tình, thết đãi món nhộng cọ, thoạt nhìn sẽ không khỏi kinh hãi. Bởi nhộng cọ béo tròn, núc ních, to hơn cả tằm.

Tuy nhiên khi chế biến nhộng cỏ tỏa ra mùi hương thơm rất đặc trưng. Nếu đã thưởng thức được sẽ cho cảm nhận nhộng cọ rất ngọt, ngậy.

Người Tày còn có một cách ăn đặc trưng truyền thống với món nhộng cỏ này đó là ăn gỏi sống nhộng cọ. Đó là khi những con nhộng cọ đang sống được cho vào tẩm ướp gia vị khiến chúng mê man nhưng vẫn còn sống ngoe nguẩy. Người ăn đưa con nhộn cọ còn ngoe nguẩy đó vào miệng và nhai kêu “bụp” một tiếng. Những thịt sữa trong con nhộng cọ béo núc ních ấy sẽ cho người ăn một đảm giác rất phê, vừa bồn bột, man mát lại ngòn ngọt. Nhộng cọ có thể ăn kèm rau sống, uống cùng rượu ngô cho cảm giác lâng lâng. Tuy nhiên, những người dám ăn gỏi nhộng cọ không có nhiều, đa phần là những người dân bản địa, những thanh niên, người trung tuổi.

Không ít khách được mời sẽ cảm thấy thực sự kinh hãi với món ăn kỳ dị này nhưng lại không ít khách được mời cảm thấy thích thú. Ông Thắng (Tây Hồ, Hà Nội) sau khi thưởng thức món ăn này hồ hởi cảm nhận đây là món ăn rất hấp dẫn, độc đáo. Thoạt nhìn ông cũng thấy khá e ngại nhưng vì tò mò nên ông quyết thưởng thức hương vị và cảm giác “mạnh” với món ăn vùng cao độc đáo đó. Và ông chắc chắn nếu lần sau có dịp lên đây ông vẫn muốn được thưởng thức lại món ăn này.

Theo ông Dũng (Chiêm Hóa) cho hay, nhộng cọ là món ăn quý truyền thống của đồng bào, thi thoảng mang ra đãi khách. Không ít du khách thấy lạ lẫm muốn hỏi mua về làm quà biếu. Tuy nhiên nhộng cọ không khai thác được nhiều. Nếu có thể khôi phục phát triển nuôi nhộng cọ để trở thành đặc sản quảng bá đến du khách sẽ là cách làm hay.

Thị trường đang sôi động với loaị táo đỏ nhập khẩu, to như trái bưởi và có mức giá “chát”, lên đến cả trăm nghìn đồng mỗi quả vẫn được chị em Hà Thành ưa chuộng.

Đó là loại táo nhập Mỹ, quả to như trái bưởi hút chị em nội trợ dù mước giá của táo này không hề nhỏ, lên tới cả 100.000đ/quả mà vẫn được chị em săn lùng, không kịp đáp ứng.

Chị Liên (Ba Đình, hà Nội) chia sẻ, chị thường xuyên mua trái cây nhập khẩu về cho gia đình thưởng thức nên khi xuất hiện loại táo mới này chị rất chuộng vì chưa bao giờ thấy trái táo to vậy. Chị phải đặt hàng rồi chờ cả tuần hàng mới về. Loại táo này thơm, ngon, giòn, ngọt hơn tất cả các vị táo chị đã ăn nên rất đáng tiền bỏ ra và dù chờ để được nhận hàng vẫn thấy xứng đáng.

Dòng táo to này là Envy, nguồn gốc chính từ New Zealand, thành phẩm của lai tạo giữa dòng Royal Gala và Braeburn. Du nhập vào Mỹ năm 2009 và dòng táo này nhanh chóng trở thành cây nông nghiệp chủ lực của Washington. Khí hậu vùng này vô cùng thích hợp đã ban tặng nên một giống táo to, chất lượng, năng suất cao nhất thế giới.

Chị Mai, chủ cửa hàng nhập khẩu trái cây tại Hà Nội cho hay, loại táo Mỹ này to hơn tất cả những giống táo nhập khẩu trước đó, quả nặng đến 600gram, chắc nặng. Vỏ táo không trơn một màu mà màu đỏ pha sọc vàng đẹp mắt nên mang đi biếu khá sang trọng. Chị mai cho biết hiện dòng táo này đang là sản phẩm cao cấp hàng đầu thế giới. Ruột táo màu vàng kem, ngọt đậm, thơm dịu và rất giòn nên ai cũng ưa chuộng. Tuy nhiên dòng táo này không có nhiều, nhập về đến đâu hết đến đó và không đủ trả đơn khách đã đặt. Mội lần nhập, cửa hàng chị Mai chỉ nhận được số lượng chừng 5-7kg và phụ thuộc nguồn hàng cung ứng phía nước ngoài và chưa biết trước thời điểm nào sẽ về tiếp. Đặc biệt cửa hàng chị chỉ ưu tiên nhập hàng loại đầu từ 500-600gram/quả nên càng khan hiếm. Tại cửa hàng chị bán theo quả với mức giá 99.000đ/quả chưa tính tiền vận chuyển. Chị Mai cũng cho biết nhiều khách đặt trước nhưng không dám hứa hẹn nhận đơn vì loại táo kích thước to này khá hiếm. Hàng về đến cửa hàng là hết vì bán rất chạy nên không cần bảo quản gì.

Tại một cửa hàng hoa quả nhập khẩu khu Thành Công (Hà Nội) cho hay, táo nhập Mỹ này cửa hàng không đủ cung ứng cho khách hàng. Táo này khá kén bảo quản nên cần cầu kỳ. Nhiệt độ luôn cần đảm bảo ở mức từ 4-8 độ C thì mới có thể giữ tao tươi ngon, giòn ngọt trong thời gian 1 tháng. Nếu nhiệt độ trên 8 độ C, táo sẽ không còn giòn và để càng lâu táo cũng càng giảm độ giòn không còn ngon. Đặc biệt nhất là khi bổ ra thành miếng, táo này không bị đổi màu trong thời gian 2 tiếng. Cửa hàng này nhập đa dạng các kích thước táo khác nhau. Thường táo loại 2-3 quả 1kg sẽ có giá 300.000đ/kg, còn loại kích thước nhỏ hơn sẽ có giá thấp hơn, ở ngưỡng 230.000 – 250.000đ/kg. Từ khi nhập loại táo này, rất đông đảo chị em nội trợ ưa chuộng đặt mua cho gia đình và đi biếu tặng.

Hàng năm cứ dịp cuối năm khi Tết đang đến gần là thực phẩm bẩn lại lộng hành nơi cửa ngõ, thực phẩm không nhãn mác, nguồn gốc, xuất xứ được nhập lậu đường biên tuồn vào thị trường nội địa. Do vậy, các cơ quan chức năng đã phải tăng cường kiểm soát nơi cửa ngõ để ngăn chặn hiệu quả nguy cơ thực phẩm bẩn.

Gây hại sức khỏe người dùng

Mùa cuối năm, mùa thực phẩm bẩn sôi động trở lại khiến nguy cơ mất an toàn, gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng.

Thời điểm này những khu vực vùng biên đang “nóng: với vấn nạn thực phẩm bẩn. Những loại thực phẩm len lỏi đường tiểu ngạch này rất khó kiểm soát chất lượng, tiềm ẩn những nguy cơ dịch bệnh gây hại đến ngành chăn nuôi trong nước.

Nhưng vấn đề nguy hiểm nhất vẫn là từ phía người tiêu dùng. Thời tiết cuối năm ở miền Bắc mưa, ẩm, lạnh nên ẩn chứa nguy cơ nấm mốc còn miền Nam nắng nóng khiến nguy cơ ôi thiu tiềm ẩn ngộ độc. Trước nguy cơ đó nhưng người dùng lại thường hay tích thực phẩm Tết dài ngày trong điều kiện bảo quản không tốt, dẫn đến chúng biến chất, hư hỏng.

Trước thực trạng đó, cơ quan đã sát sao vào cuộc, đẩy mạnh thanh kiểm tra nhằm ngăn chặn kịp thời những sản phẩm thực phẩm bẩn, kém chất lượng tại cửa khẩu. Những cơ sở vi phạm trong mọi khâu chế biến, sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn sẽ bị xử lý nghiêm.

Chỉ riêng trong tháng 10 năm nay, số tiền phạt vi phạm liên quan đến thực phẩm đã lên tới con số 6 tỷ đồng. Những cơ sở sai phạm bị thu hồi giấy phép.

Khó khăn cho cơ quan quản lý bởi những đối tượng vi phạm vô cùng tinh vi. Họ ngụy trang trà trộn thực phẩm thật, giả và quay vòng giấy tờ để hợp thức hóa hàng hóa hòng qua mặt cơ quan kiểm tra.

Tại những khu vực biên giới như Lạng Sơn, đối tượng buôn lậu thường thuê dân cư  biên giới vận chuyển qua đường mòn rồi tập kết tại xã vùng biên rồi xé lẻ vận chuyển đi các nơi tiêu thụ.

Cần có chế tài nghiêm khắc

Đại diện cơ quan Quản lý thị trường Lạng Sơn cho hay, mặt hàng thực phẩm bẩn được nhập lậu trên địa bàn thời gian qua chủ yếu là nội tạng động vật. Đáng ngại nhất là thực phẩm này khi nhập lậu về nước ta đã trong quá trình phân hủy rất hôi thối. Vì mức lợi nhuận cao lên đến 8-9 lần nên dù nếu bị bắt cũng chỉ bị tịch thu, tiêu hủy hay phát hành chính cũng chẳng đủ sức răn đe với những kẻ buôn lậu mặt hàng này. Do đó thực trạng buôn lậu thực phẩm bẩn tại đây diễn ra hết sức phức tạp. Trước bối cảnh dịch tả lợn Châu Phi đang hoành hành thì việc lây nhiễm qua đường biên giới rất cao.

Trước thực trạng đó, các cơ quan chức năng cùng sát sao vào cuộc nhằm xử lý nghiêm các sản phẩm nhập khẩu, đặc biệt là thực phẩm tuồn qua biên giới. Thường xuyên tiến hành kiểm tra đột xuất với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến  thực phẩm nhằm loại bỏ thực phẩm bẩn, nguy cơ gây mất an toàn, đặc biệt dịp cuối năm.

Một điều đáng chú ý là các chuyên gia đề xuất công khai nêu tên các đơn vị, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và chủ quản lý khi vi phạm quy định thực phẩm không đạt chất lượng. Nhằm tạo tính minh bạch, đánh vào lòng tự trọng của con người để ý thức hơn trong sản xuất, kinh doanh.

Theo các chuyên gia, nếu chỉ phạt hành chính thông thường thì các đơn vị, cơ sở này có thể “thay tên, đổi họ”, chỉ cần chuyển địa điểm và lấy tên khác là tạo ra một cơ sở mới hoạt động trong sạch bình thường. Nếu đơn vị vi phạm quá 3 lần thì cần cấm cấp giấy phép hoạt động từ 5-10 năm. Nếu tiếp tục vi phạm thì cần cấm vĩnh viễn. Như mấy mới có thể khiến họ rời khỏi thị trường thực phẩm, không dung túng để họ còn “đất” kinh doanh trong lĩnh vực này.

Với tập tính sống bám chặt ven các vách đá, cống nước, trụ cây… hàu đã trở thành một đặc sản khiến người tìm kiếm nó khá cực khổ khi phải lặn lội, đằm mình trong sông nước mới kiếm được. Đó là cuộc sống vất vả mưu sinh của những người dân thiếu đất canh tác dọc sông Cà Mau.

Để kiếm được những con hàu tự nhiên này, những người thợ lặn phải men theo các con sông, dùng búa, dùng đục để gỡ hàu. Vất vả, cực khổ nhưng nhờ giá trị “viagra” của hàu mà mang lại nguồn thu nhập khá cho người dân theo nghề.

Hàu là loài nhuyễn thể trong nhóm giáp xác với hai vỏ ghép vào nhau. Chúng sinh sống ở các ghềnh đá ven sông hay bờ biển. Món hàu sống trở thành món khoái khẩu của không ít người, đặc biệt là phái mạnh bởi đây là thực phẩm giàu dinh dưỡng, bổ, giúp kích thích và tăng cường sinh lực.

Đông y cho rằng, thịt hàu vị ngọt hơi mặn, tính mát nên có công dụng rất tốt bổ tinh, tráng dương, tư âm dưỡng huyết, trị mất ngủ, bồi bổ cơ thể nhanh chóng…

Những người dân đại phương sinh sống dọc sông Cà Mau cho hay, hàu xuất hiện nhiều trên các con sông, các vuông tôm, các kênh rạch. Chúng thường đóng chặt vào các cống nước xi măng, các trụ bê tông hay các gốc đước… Loại hàu này sinh sống hoàn toàn từ tự nhiên, kiếm ăn từ thức ăn tự nhiên và tự sinh tồn mà không sử dụng bất kỳ nguồn thức ăn tác động nào từ con người.

Do đó, loại hàu tự nhiên này luôn trở thành ưa chuộng hàng đầu của người dùng. Hàu tự nhiên luôn có vị thơm, ngon ngọt đặc trưng hiếm có và cô cùng bổ dưỡng. Chúng được người dùng săn lùng tìm mua nên thương lái cũng đi thu gom mua với giá cao. Vào trong các khách sạn, nhà hàng, quán ăn, hàu được chế biến thành vô số món thơm ngon hấp dẫn như hàu sống chấm mù tạt, hàu nước phomai, hàu nướng mỡ hành, cháo hàu…

Trước nhu cầu sử dụng đặc sản càng lớn, những hộ dân không có đất canh tác hoặc kinh tế khó khăn đã đi săn lùng đục hàu để bán cho thương lái. Dụng cụ dắt theo lưng để đi kiếm hàu là đục sắt, là búa.

Ông Minh ngụ tại Năm Căn năm nay đã ở vào tuổi lục tuần chia sẻ, ông hành nghề đục hàu đã ngót chục năm nay. Ông đợi buổi sáng con nước ròng ông đi đục và đến chiều tối mới trở về nhà. Vỏ hàu rất cứng và sắc nên người đục phải hết sức cẩn trọng nếu không dễ bị cứa vào đứt tay, rất lâu lành.

Mỗi ngày ông Minh thường kiếm được khoảng 1 yến hàu, hàu tươi nguyên vỏ được thương lái thu mua giá 12.000đ/kg còn hàu ruột được bán với giá 100.000đ/kg, thời điểm cao thì giá lên 120.000đ/kg.

Nghề đục hàu theo ông cũng khá đơn giản nhưng cần phải cần cù, chịu khó. Người đục hàu phải đằm mình trong nước cả ngày, len lỏi ở bụi rậm, ngóc ngách. Người làm nghề này thường chịu rất nhiều vết thương do hàu cứa. Những nơi có đước, trụ cống xi măng… hàu bám khá dày nên sinh trưởng chậm nên hàu chậm lớn. Do đó những người nuôi hàu tính toán có thể cắm thêm trụ nhằm thu hút hàu bám trụ giãn ra nhằm đạt tốc độ tăng trưởng tốt.