Author: Nguyên Phạm Hạnh

Sau những chuỗi ngày rớt giá lúa thê thảm, kêu gọi “giải cứu”, cơ quan chức năng đã can thiệp và khiến giá lúa khu vực ĐBSCL tăng lên. Tuy nhiên, người nông dân vẫn khóc ròng vì sự can thiệp muộn màng này.

Tất cả đều tăng, ngoại trừ năng suất và giá bán

Vụ mùa vừa qua, bà con nông dân chịu cảnh tất cả đều tăng, ngoài trừ hai yếu tốt quan trọng là năng suất và giá bán. Ông Cọp ở Cần Thơ chia sẻ, thời điểm này năm trước, gia đình ông thu hoạch bình quân mỗi công lúa cho 1 tấn. Nhưng năm nay do điều kiện thời tiết nên năng suất giảm hẳn, mỗi công lúa giảm từ 200-300kg, nhiều địa bàn chỉ thu được 600kg/công. Năng suất giảm là vậy nhưng mọi thứ đều tăng giá, từ các loại phân bón, thuốc bảo vệ… cao hơn năm trước 30%. Đã thế khi thu hoạch giá lúa lại giảm mạnh, với giống IR50404, ban đầu thương lái cọc giá 4.500đ/kg, sau rằm tháng riêng giảm chỉ còn 4.300đ/kg.

Hộ gia đình ông Phong, Cần Thơ buồn rầu cho hay, gia đình ông có 8 công lúa, ông đã may mắn bán được thời điểm giá lúa 4.400đ/kg. Với mức giá này may mà chưa lỗ đã là mừng. Coi như cả vụ quần quật ngoài đồng không công. Thương lái mua giá bao nhiêu thì người dân chịu bấy nhiêu.

Thời điểm trước Tết Nguyên đán, không ít thương lái tới cọc lúa với giá 4.650đ/kg nhưng qua Tết hầu hết thương lái “bẻ kèo”, nhiều thương lái còn gọi điện không nghe máy hay không liên lạc được. Lúc chín rục đồng, không có chỗ trữ nên dù rẻ cũng vẫn phải bán.

Giá tăng ở đâu chứ không tăng ở ruộng

Trước sự can thiệp của Thủ tướng Chính phủ, giá lúa ở ĐBSCL nhích lên nhưng hầu như chỉ tăng nhỏ giọt, lên 100đ/kg với giống IR50404, nhiều nơi còn “giẫm chân tại chỗ”.

Hơn thế, giá tăng thời điểm này cũng chẳng thể làm nông dân vui bởi lúa hầu như đã bán hết, chưa bán thì cũng đã cọc với thương lái, cọc giá nào phải bán giá đó nên giá bên ngoài tăng thfinoong dân vẫn ngậm ngùi.

Phường Trường Lạc, Ô Môn vụ này xuống giống 1.281ha, thì đã thu hoạch gần hết, hiện chỉ còn khoảng 300ha. Diện tích còn lại này hầu như nông dân đã nhận cọc của thương lái với mức giá 4.400đ/kg.

Ông Thắng, Cần Thơ chia sẻ, gia đình ông trồng 12 công lúa giống IR50404, giờ nghe tin giá lúa tăng ông chẳng thể mừng nổi mà còn tiếc đứt ruột. Do trước đó lúa chín rục ngoài đồng, ông buộc phải bán với giá 4.300đ/kg. Nhiều người tích trữ nhưng trữ không nổi vì không có chỗ chứa cũng bán tháo trước. Do đó giá lúa tăng chỉ càng khiến người dân bức xúc, bởi nếu can thiệp từ đầu vụ thì người dân đã bớt khổ.

Anh Hà, Vĩnh Long chia sẻ, vụ này gia đình anh trồng tổng cộng 20 công lúa, anh đã thu hoạch được 10 công và bán giá 4.500đ/kg. Mức giá này thương lái nói là nông dân phải chịu bán chứ không mặc cả. Hiện gia đình anh còn 10 công lúa Nhật ít hôm nữa sẽ thu hoạch. Nhưng 10 công lúa này thương lái đã cọc với giá 5.000đ/kg. Trớ trêu ở đây là dù ít hôm nữa giá lúa có tăng lên 6.000đ/kg thì anh Hà vẫn phải bán mức giá đó, còn nếu lúa không tăng mà giảm giá xuống 4.000đ/kg thì thương lái lại “bẻ kèo”, buộc anh phải bán với mức giá lúa rẻ đó, nếu không họ không mua. Muôn đường người chịu thiệt vẫn chỉ là nông dân.

Giá mía rớt thê thảm, không có người thu mua, chưa vụ mía nào tại Quảng Ngãi lại “đắng” như vậy khi người nông dân phải “mời” thương lái đến ruộng cho mía để rọn ruộng cho vụ mùa sắp tới.

Bà Tỉnh ở Sơn Tịnh, Quảng Ngãi, năm này đã ngoài 70, cái tuổi lẽ ra cần được nghỉ ngơi dưỡng già thì bà vẫn ngày ngày gồng gánh cuốc cày trồng một sào mía để dành tiền cho tuổi già sau này. Mía đã vào mùa

 thu hoạch cả tháng nay nhưng bà Tỉnh chờ hoài mà không có thương lái đến thu mua, ruộng mía của bà đã trổ cờ. Chẳng còn cách nào, để dọn mía cho kịp chuẩn bị đất vụ sắn mới, bà phải gọi thương lái vào cho mía để họ mang đi.

Bà Tỉnh chua xót thở dài, mía để không ai hỏi mua, đành cho họ để dọn đất cho vụ sắn mới chứ đốn bỏ đi cũng lại mất công. Vì bà cao tuổi lại neo đơn nên thương lái mới vào nhận chứ các hộ gia đình khác mời gọi thương lái đến cho cũng không ai lấy, lại phải đốt để dọn đất vụ mới.

Gia đình bà Cúc ở Sơn Tịnh cũng lâm cảnh tương tự, bà ngậm ngùi chia sẻ, năm trước, dù giá mía rẻ chỉ 1.1 triệu đồng/tấn nhưng 5 sào cũng thu được 25 triệu đồng. Còn năm nay vụ múa đến kỳ thu hoạch mà chẳng có ai hỏi mua, cho cũng không ai lấy nên đành đốt bỏ.

Cùng tình cảnh đó, hàng chục hộ dân trên địa bàn cũng phải đốt mía để dọn đất, chuẩn bị đất cho cây trồng khác vụ mới.

Nhiều năm trước, mía là cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao cho bà con nông dân Quảng Ngãi, Họ gia đình trồng mía nào cũng có cuộc sống khá giả. Thế nhưng năm nay thực sự trở thành mùa mía “đắng” khi mía không có người thu mua, nhiều người nợ nần chồng chất, lâm cảnh trắng tay vì đầu tư vào mía.

Ông Chánh, một trong những thương lái buôn mía nhiều năm qua chia sẻ, những năm trước đây mía bán đều được giá, thông thường từ 1.5-2 triệu đồng/tấn mía. Năm ngoái giá mía bắt đầu hạ thấp xuống 1.1 triệu đồng/tấn nhưng mỗi sào bà con nông dân vẫn thu được 5 triệu đồng/tấn. Do vậy bà con tiếp tục đầu tư trồng mía. Thế rồi năm nay mía rớt giá thê thảm, mức giá giảm thấp hơn nửa so với năm trước mà thương lái còn không muốn mua, đến cho thương lái cũng không lấy. Bởi công vận chuyển, thuê nhân công cũng quá tiền chuyển mía đến nhà máy để bán nên cho còn không ai muốn lấy.

Những năm trước, ông Chánh thường mua mía cho nông dân giá từ 1.5 – 2 triệu/sào nhưng năm nay nông dân cho ông cũng không lấy vì chở đến nhà máy là lỗ. Tính tổng tất cả nhân công và phí vận chuyển đến nhà máy đã mất 660.000/tấn nên dù nông dân có cho mía cũng không dám lấy.

Trước đây để khuyến khích bà con trồng mía lấy nguyên liệu sản xuất, nhà mấy đường Phổ Phong tạm ứng cho mỗi hộ nông dân đầu vụ 1 triệu đồng/sào để nông dân mua phân bón và giống ngọn mía. Cuối vụ nhà máy thu mua và trừ vào khoản tiền đã mượn. Nhưng năm nay mía bán không được, người nông dân đã phải ngậm ngùi đi vay nợ để trả lại khoản vay đầu vụ cho nhà máy.

Trung Quốc, người bạn láng giềng được đánh giá là thị trường nhập khẩu nông sản lớn, quan trọng của nước ta. Tuy nhiên thị trường này ngày càng “khó tính” hơn với những quy định ngặt nghèo về nông sản nhập khẩu khiến chúng ta không còn rộng cửa. Nỗ lực đáp ứng những tiêu chí và thúc đẩy xuất khẩu theo đường chính ngạch là hướng đi chúng ta cần thực hiện.

Không còn… rộng cửa

Những thông tin không mấy khả quan khi xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc gần đây đã cho thấy con đường này không còn rộng cửa.

Điển hình với mặt hàng thạch đen mà tỉnh Lạng Sơn đã trình Bộ Nông nghiệp công văn xin tháo gỡ khó khăn về yêu cầu xuất xứ nguồn gốc, mã nhà xưởng, mã hàng xuất vào Trung Quốc và mặt hàng này cũng chưa nhận được thông tin chuẩn mực kiểm dịch của phía Trung Quốc.

Cuối tháng 1 vừa qua, phía Thương vụ Việt Nam tại Nam Ninh, Quảng Tây cũng thông tin hải quan nơi đây đã chính thức công bố việc doanh nghiệp nhập khẩu trên địa bàn thay đổi đệm lót dưa hấu bằng vật liệu không có vi sinh vật truyền nhiễm và gây hại nhằm đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, áp dụng từ tháng 5 năm nay. Với mặt hàng dưa hấu, trước đây chúng ta chủ yếu sử dụng rơm rong. Còn về quy định với tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc thì trước đó đã công bố chứ không phải hiện nay nhưng do thực hiện chưa nghiêm.

Tuy nhiên với các mặt hàng nông sản xuất khẩu vào Trung Quốc thì khó khăn với mặt hàng gạo đáng để bàn tới. Bởi từ tháng 7.2018, tất cả các mặt hàng gạo từ các nước Đông Nam Á vào Trung Quốc đã có mức thuế nhập khẩu từ 40-50%. Và giữa năm 2019, việc kiểm soát gạo nhập khẩu từ các nước Asean lại chặt chẽ hơn. Như nếu gạo Việt muốn vào thị trường Trung Quốc cần đảm bảo thời gian xông trùng 120 giờ; mẫu kiểm tra được kiểm nghiệm tại cơ sở của Trung Quốc.

Cần đẩy mạnh theo đường chính ngạch

Thách thức của nông sản Việt vào thị trường Trung Quốc hoàn toàn không nhỏ. Bởi nhiều doanh nghiệp Trung Quốc nhập khẩu qua đường mậu biên với tiêu chí thấp khiến chúng ta chưa hướng tới phục vụ được những tầng lớp cao cấp của nước này. Cùng với đó doanh nghiệp chúng ta chưa hiểu rõ và nắm bắt kịp nhu cầu của thị trường này.

Do đó doanh nghiệp khi tiếp cận thị trường này cần tuân thủ chặt chẽ tiêu chuẩn quốc tế Vietgap, Global Gap để đáp ứng tiêu chuẩn kiểm dịch nghiêm ngặt từ thị trường này. Đồng thời cần phân loại hàng hóa với rõ ràng các tiêu chí phẩm cấp, quy cách hàng hóa. Cần chú trọng bao bì riêng với đầy đủ thông tin và có in bằng tiếng Trung.

Chúng ta còn yếu trong khâu liên kết với doanh nghiệp phân phối Trung Quốc. Tại các siêu thị lớn của Trung Quốc, hàng Thái ngập tràn nhưng hàng Việt lại rất hạn chế. Do vậy cần cầu nối liên kết đưa nông sản Việt vươn ta thị trường này.

Đặc biệt, liên quan đến xuất khẩu nông sản vào thị trường Trung Quốc, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng khi nào chúng ta còn xuất khẩu bằng đường tiểu ngạch sẽ còn tình trạng ách tắc hàng hóa biên giới, cần phải hướng tới sự bền vững bằng việc xuất khẩu chính ngạch.

Với sự phát triển của thương mại điện tử, chúng ta có thể liên kết mở gian hàng trực tuyến để cung cấp nông sản. Cơ quan quản lý nhà nước cũng cần chủ động nắm bắt thị trường để định hướng và phổ biến chính sách trong sản xuất nông nghiệp.

Theo quy luật chung như các năm, sau Tết, mặt hàng trứng thường xuống giá nhưng chưa năm nào giá trứng lại rớt thê thảm và khó tiêu thụ như năm nay.

Dạo quanh các khu chợ tại Hà nội như chợ Cầu Giấy, Nhổn, Dịch Vọng, Phùng Khoang, chợ Xanh… giá trứng giảm so với trước Tết từ 300-700 đồng/quả. Với trứng vịt loại to giá bán ở chợ từ 2.500 – 2.8000đ/quả, loại nhỏ chỉ từ 2.300 – 2.500…

Chị Hòa, một tiểu thương bán trứng ở chợ Phùng Khoang cho hay giá hầu hết các loại trứng đều giảm mạnh. Nguyên nhân được chị cho biết là phía nguồn cung đang rất dồi dào hàng nhưng hàng bán ra lại chưa được nhiều, cộng với hàng tồn đọng trong Tết còn lại càng khiến trứng ồn ứ nhiều hơn. Cùng với đó, vừa qua giá thịt lợn cũng giảm sâu nên nhu cầu với trứng cũng giảm đi.

Chị Hải, tiểu thương ở chợ Cầu Giấy thì cho hay thời điểm 1-2 tuần nay giá trứng giảm mạnh, nguồn cung từ các trang trại lớn nhưng nhu cầu tiêu thụ của thị trường thì giảm mạnh. Chị cho biết hầu hết các năm ra Tết trứng đều giảm giá nhưng chưa năm nào đến nỗi tồn đọng ún ứ nhiều như năm nay, hàng nhiều mà khó tiêu thụ. Chị Hải cho hay thời điểm trước Tết mỗi ngày chị bán từ 1.200 – 1.500 quả, hiện số trứng bán ra giảm hơn một nửa, chỉ khoảng 500-600 quả mỗi ngày.

Trao đổi về thực trạng trứng rớt giá, anh Lâm – trang trại vịt ở Quốc Oai cho hay, chưa khi nào giá trứng lại rẻ mà khó tiêu thụ như hiện nay. Gia đình anh nuôi 2000 vịt đẻ cho khoảng 1700 trứng mỗi ngày. Giá buôn cho tiểu thương trước Tết chỉ 1.600đ/quả nhưng nay ít người mua, gia đình anh phải mang đi bán lẻ.

So với trước Tết giá mỗi quả trứng buôn giờ giẳm 500-600đ/quả, thất thu khoảng 1 triệu đồng mỗi ngày.

Anh Lâm cho hay nếu một thời gian ngắn nữa mà giá trứng không có dấu hiệu nhihcs lên gia đình anh phải phá đàn bởi không còn lực để cầm cự.

Cũng trên địa bàn Quốc Oai, hộ chăn nuôi anh Hải cũng đang lâm cảnh khốn đốn bởi khó đầu ra trứng. Gia đình anh có 5.000 vịt đẻ, mỗi ngày cho tới 4.000 trứng, xuất buôn rẻ như rau, trong nhà xếp hàng vạn trứng, bán buôn giá thấp hơn 1.400đ/quả nhưng vẫn phải bán vì sợ để lâu sẽ hỏng. Anh Hải rầu rĩ đành bán vớt được đồng vốn nào hay đồng đó.

Không chỉ có trứng vịt lâm cảnh khốn đốn, mọi loại trứng gia cầm đều ở tình trạng chung, chị Thủy hộ chăn nuôi tiêu biểu ở Quốc Oai có tới 5.000 con gà công nghiệp để trứng, mỗi ngày thu được hơn 4.000 quả trứng gà. Sau Tết giá trứng rớt thê thảm khiến gia đình chị xuất ra chỉ 1.000đ/quả trứng gà công nghiệp với loại to đẹp hàng đầu. Còn loại xấu thì bị ép giá rớt thê thảm không thể tiêu thụ. Tính mức giá trứng này gia đình chị Thủy lỗ cả triệu đồng mỗi ngày tiền cám bã, thuốc men chưa kể đến công sức chăm sóc của người trong gia đình.

Người chăn nuôi dù đang lâm cảnh khốn khó nhưng cũng cùng tiểu thương nhận định trong khoảng thời gian ngắn nữa giá trứng sẽ tăng trở lại do nhu cầu thực phẩm sẽ tăng trở lại bình thường. Đặc biệt khi doanh nghiệp sản xuất, kinh donah bắt đầu trở lại công việc và nhập trứng cho đơn hàng của mình.