Author: Nguyên Phạm Hạnh

Dịp cuối năm, cận Tết là thời điểm các mặt hàng thực phẩm trái cây ồ ạt đổ bộ ra thị trường. Tại TPHCM, mặt hàng trái cây nho là điển hình khi ngập tràn các tuyến đường rao bán nho vườn nhưng thực chất là hàng Trung Quốc được người bán gắn mác hàng Việt.

Trước đây thay vì thổi phồng cho nho Trung Quốc cái tên mỹ miều là nho Mỹ thì giờ đây người bán gắn cho nó các “mác” bình dân hơn là nho vườn để xứng với giá thành của loại nho Trung Quốc này. Người bán cố tình đánh lạc hướng người dùng khi “đội lốt” cho nho Tàu là nho vườn Việt Nam.

Dọc khu vực các tuyến Phạm Văn Đồng (Quận Thủ Đức), đường Cộng Hòa (Quận 12), Xa Lộ Hà Nội (Quận 9)… rất đông những xe đẩy bán nho rong dọc đường đều đồng loạt treo biển “Nho vườn giá chỉ 30.000đ”.

Chị Hoa, người bán rong nho trên tuyến Phạm Văn Đồng chia sẻ, mỗi ngày chỉ bán được từ 5-10kg. Loại nho này chị lấy từ chợ đầu mối, nho đỏ, vỏ dày, không hạt và trái khá to.

Dạo quanh tuyến Xa lộ Hà Nội, chúng tôi gặp chị Hồng, đang đẩy một xe “nho vườn”. Chị Hồng cho hay chị “trực tiếp” tuyển nho từ các nhà vườn ở vựa nho Bình Thuận nên quả đẹp đều, giá rất hợp lý và đắt khách. Trung bình mỗi ngày chị Hồng tiêu thụ từ 20-25kg nho. Riêng vào ngày rằm, mùng 1 hay cuối tuần lượng người mua rất đông nên số lượng nho tiêu thụ nhiều gấp đôi.

Chị Hồng cho hay nho vườn này ăn rất ngọt, giá rẻ, chỉ bằng 1/5 nho Mỹ nên càng gần Tết lại càng được khách chuộng mua. Mỗi chùm nho rất to, nặng từ 1.2-1.7kg, nho tươi ngon, chưng Tết cũng lâu hơn so với các loại nho khác.

Lý giải cho việc treo biển bán “nho vườn” hầu hết các chủ xe đẩy đều giải thích đây là nho nhập ở các nhà vườn Ninh Thuận nên treo biển nho vườn cho người mua yên tâm.

Thế nhưng một số tiểu thương bán trái cây ở các khu chợ, có quầy hàng cố định cho rằng gần Tết nho vườn Ninh Thuận khan hàng, không nhiều và nho thường chùm nhỏ chứ không có loại chùm to như vậy. Đặc biệt nho Ninh Thuận là nho có hạt, vị ngọt nhưng không sắc nên nếu nho không hạt nói nho vườn thì thường sẽ là nho Trung Quốc mạo danh để đánh lừa người tiêu dùng, tiêu thụ cho dễ.

Một tiểu thương cho hay, nhìn bề ngoài nho Trung Quốc có mã giống nho Mỹ. Trước đây không ít nguwofi bán nho Trung Quốc đã gắn mác cho nho này thành nho Mỹ nhưng do giá thành rẻ, khó có thể tin nho Mỹ nên người bán lại chuyển chiêu sang gắn mác nho vườn.

Trao đổi với nhà vườn chuyên cung cấp nho Ninh Thuận, đại diện nhà vườn cho biết càng gần Tết là thời điểm cuối mùa, nho Ninh Thuận không còn nhiều. Hơn nữa thời điểm cuối năm mưa triền miên nên cho sản lượng nho rất thấp và chất lượng trái cũng sụt giảm so với những vụ mùa trước. Nếu nghe nói nho chùm to, quả to và không có hạt thì đại diện này khẳng định chắc chắn không phải nho vườn Ninh Thuận. Bởi tại đây các nhà vườn đã thử nghiệm trồng giống không hạt này nhưng thổ nhưỡng không phù hợp nên nho đều có hạt. Do đó đại diện này khẳng định nếu nho đỏ không hạt, giá rẻ thì chắc chắn là nho Trung Quốc.

Gần Tết, rượu là mặt hàng được rất nhiều người tiêu dùng săn lùng tìm mua. Gắn mác rượu đặc sản từ vùng cao, loại rượu ngô bao tử này thực chất là rượu Trung Quốc đang lộng hành trên các trang online khiến rất nhiều người tiêu dùng tò mò đặt mua.

Thực hư về loại rượu ngô bao tử Trung Quốc?

Loại rượu ngô bao tử này xuất hiện khắp các quán nhậu vỉa hè với mác rượu đặc sản cùng cao hay còn gọi rượu ngô vàng, ngô non… Nhìn vẻ bề ngoài rượu có màu vàng óng, thơm hương ngô. Trên chợ mạng, người bán cũng rao rầm rộ “rượu ngô Bắc Hà”, “rượu ngô Hà Giang”, “rượu ngô bao tử”… không đau đầu, freeship mọi nẻo đường Hà Nội, hàng về tràn trề phục vụ anh em.

Thế nhưng trao đổi với người dân bản địa Hà Giang về loại rượu này thì họ hoàn toàn không biết. Anh Phàn, dân tộc Tày sinh sống ở Hà Giang chia sẻ, ở vùng cao một năm chỉ thu hoạch được một vụ ngô. Người nấu rượu chọn loại ngô chuẩn già, nhiều bột để cho dễ lên men, cho rượu chất lượng và năng suất. Do vậy hầu như không ai làm rượu ngô bao tử bởi không năng suất. Và đặc biệt nếu là rượu ngô bao tử sẽ có màu vàng nhờ nhờ như sữa chứ không có màu vàng óng như rượu quảng cáo bán trên mạng.

Anh Sủng ở Hà Giang cũng khẳng định chắc chắn gia đình anh đã có nghề nấu rượu truyền thống bao đời nay nên sinh ra anh đã gắn liền với rượu ngô đặc sản nơi đây. Lần đầu tiên anh nghe thấy rượu ngô bao tử. Anh khẳng định chắc nịch không thể nấu rượu từ ngô bao tử, loại rượu màu vàng đó là rượu hóa chất, ở vùng biên quê anh cũng rất nhiều.

Vào vai người cần lấy hàng đặc sản Tây Bắc, trao đổi với chị Q, đầu mối chuyên phân phối ở Bắc Hà, Lào Cai cho hay, “chế” rượu ngô bao tử hiện cung cấp ra thị trường vô cùng đơn giản. Rượu nhập từ Trung Quốc, pha thêm hóa chất tạo vàng và hương liệu tạo mùi ngô để thành rượu ngô bao tử.

Theo quan sát trên đường tiểu ngạch khu vực Y Tý (Lào Cai), loại rượu ngô bao tử không nhác mác, không nguồn gốc với giá siêu rẻ, 12-17.000đ/lít, khi tràn vào nội địa mức giá từ 20-28.000đ/lít. Loại rượu đóng can 20 lít.

Chủ hàng vận chuyển về xuôi bằng các loại xe du lịch, xe khách, xe gia đình… nhằm ngụy tăng tránh chốt kiểm tra. Đa phần rượu vận chuyển tiêu thụ ở thị trường Hà Nội rồi luân chuyển vào cả miền trong nơi nhiều dân nhậu.

Mức giá đội cao gấp trăm lần

Tiếp cận với một đầu mối chuyên cung cấp rượu ngô bao tử, chúng tôi được báo giá cao chênh lệch từ 50-80.000đ/lít. Và khi về tới thành phố loại rượu này còn được đội giá cao hơn, lên tới 150-160%. Khi ngỏ ý muốn đến tận kho lấy hàng thì đều bị từ chối khéo. Chủ hàng cho biết sẽ freeship khắp Hà Nội khi mua từ can 10-20 lít.

Lần tìm nhiều địa chỉ, chúng tôi cũng tìm được địa chỉ phân phối rượu ngô bao tử ở Hà Nội. Loại rượu này đựng trong can 20 lít, đủ loại rượu ngô bao tử, rượu ngô tím. Bên ngoài can không nhãn mác, chỉ ghi chung là “đặc sản rượu ngô bao tử Hà Giang”, ngoài ra không còn bất kỳ thông tin nhãn mác nhà sản xuất, hạn sử dụng… Chủ cơ sở cho hay hàng này mới nên khách rất đông, chủ yếu đặt qua mạng, mỗi chuyến chủ cơ sở nhập hàng ngàn lít, rượu màu đẹp, uống ngon nên cơ sở đổ buôn khắp nơi Hà Nội, Sầm Sơn, Biên Hòa, Củ Chi… chủ yếu vào quán nhậu.

Những ngày cận Tết đang đến gần, trước nhu cầu thực phẩm của người tiêu dùng tăng cao, các loại bánh mứt kẹo… bị trà trộn hàng giả, hàng nhái ngày càng nhiều khiến người tiêu dùng đứng giữa ma trận.

Năm nào cũng vậy, thời điểm cận Tết nhu cầu mua sắm tăng cao, lợi dụng tâm lý đó, những đối tượng kinh doanh, sản xuất thực phẩm, đặc biệt là hàng bánh kẹo, rượu, đồng uống… đã bất chấp pháp luật và an toàn sức khỏe người tiêu dùng, trà trộn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng vào thị trường.

Thời điểm cuối năm, cơ quan chức năng liên tục phát hiện những lô hàng lậu ồ ạt vào Việt Nam. Trong đố số vụ phát hiện vi phạm liên quan đến thực phẩm tăng cao khiến người tiêu dùng ngày càng lo ngại về độ an toàn của các mặt hàng thực phẩm, nông sản.

Ngày 16.1 vừa qua, cơ quan chức năng tỉnh Hải Dương đã phát hiện một cơ sở sản xuất thực phẩm “bẩn” khi sử dụng lưu huỳnh (diêm sinh) trộng vào giềng xay bán ra thị trường. Thời điểm cơ quan chức năng tiến hành điều tra cơ sở này đã phát hiện có 500kg giềng củ; 400kg giềng rửa sạch được ủ lưu huỳnh và 400kg giềng xay thành phẩm trộn bột màu vàng. Cơ quan chức năng đã gửi mẫu đi phân tích để có cơ sở xử lý nghiêm.

Trước đó vào ngày 14.1, cơ quan chức năng Đà Nẵng đã kiểm tra và phát hiện một xe tải chở phế liệu nhưng ẩn chứa bên trong là 600 chai rượu mang nhãn hiệu ngoại như chivas, Johnnie Walker… Tất cả số rượu đó đều không có tem nhập khẩu và không có hóa đơn chứng từ chứng minh tính hợp pháp của sản phẩm.

Vào ngày 9.1, cơ quan chức năng Hải Phòng đã tiến hành kiểm tra kho hàng trên phố Lê Lai, quận Ngô Quyền đã phát hiện hơn 1.000 thùng nước ngọt, bia chai dán nhãn thương hiệu nổi tiếng như heiniken, Cocacola… nhưng không rõ nguồn gốc xuất xứ và không in ngày sản xuất. Chủ kho hàng không xuất trình được bất kỳ giấy tờ hóa đơn nào liên quan đến lô hàng. Cơ quan chức năng đã thu giữ toàn bộ số hàng và điều tra làm rõ thoe quy định pháp luật.

Trên thị trường bánh kẹo, hàng loạt các mẫu mã sản phẩm na ná thương hiệu nổi tiếng như Custard nhái Custa; Damisa nhái Danisa; Tippo nhái Tipo…

Ngoài việc nhái tên bao bì sản phẩm, những chiếc bánh, màu sắc của bánh “nhái” giống y nguyên, không khác gì bánh chính hãng. Khi ăn bánh thì người mua mới phân biệt được bởi sản phẩm nhái khô, cứng và không thơm như bánh thật.

Liên quan đến các vấn đề thực phẩm, Sở Y Tế công bố trên website năm 2018 có tới 6.859  đơn vị vi phạm. Đáng lo ngại là các mẫu thực phẩm thịt heo, thịt gà nhiễm khuẩn; rau, quả tồn dư thuốc bảo vệ thực vật; thủy sản tồn dư khán sinh, thủy ngân…

Các chuyên gia tan toàn thực phẩm cho hay việc dùng phải thực phẩm kém chất lượng, hàng giả, hàng nhái gây nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Đặc biệt là những sản phẩm sử dụng phụ gia, màu thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ, dùng thời gian dài có nguy cơ gây ra ung thư.

Trước thực trạng thực phẩm “bẩn” đó, đặc biệt khi Tết Nguyên Đán đang cận kề, người dùng nên lựa chọn thực phẩm an toàn bảo vệ sức khỏe gia đình và người thân. Nguyên tắc đầu tiên là chọn sản phẩm đảm bảo nguồn gốc, xuất xứ và có nhãn mác, hạn dùng rõ ràng, sản phẩm khoogn có mùi khó chịu hay mốc hỏng. Trước khi mua cần đọc kỹ thông tin, tránh mua phải hàng giả na ná thương hiệu hay hàng cận date.

Khi phát hiện hàng nhái, hàng giả cần báo cho cơ quan chức năng có thẩm quyền về cơ sở sản xuất, tàng trữ, kinh doanh hàng lậu, hàng giả, góp phần trong sạch thị trường thực phẩm, không để những sản phẩm “bẩn” có cơ hội ra thị trường.

Thời điểm Tết càng cận kề thì dịch vụ đổi tiền mừng tuổi, tiền đi lễ lại càng sôi động hơn bao giờ hết. Không ít nơi đã “hét” phí cao tới 400%.

Dù đang tất bật với bộn bề công việc cuối năm nhưng chị Nhàn – Nhân viên công ty may tại TPHCM vẫn không quên nhờ bạn làm bên ngân hàng đổi tiền lẻ để về quê mừng tuổi.

Chị Nhàn cho biết năm ngoái chỉ đổi chục triệu cho cả bố mẹ hai bên nhưng không nhờ được ai, phải đổi bên ngoài, phí rất “chát”. Do vậy, năm nay chị nhờ bạn làm bên ngân hàng đổi giúp nhưng bạn chị vẫn chua hẳn chắc chắn đổi cho được bởi hạn mức tiền mới có hạn mà rất nhiều người cùng nhờ.

Còn chị Hoa, nhân viên ngân hàng tại TPHCM chia sẻ, những ngày cận Tết, cứ nghe điện thoại người quen, bạn bè là “sợ”. Bởi chủ yếu các cuộc gọi này đều có nội dung nhờ đổi tiền mừng tuổi. Từ chối thì không nỡ mà nhận thì không xuể nên chị luôn trong tình trạng khó xử.

Tuy nhiên ngân hàng “nói khó” vậy nhưng thị trường đổi tiền lẻ “chợ đen” thì lại vô cùng sôi động. Hành loạt các điểm đổi tiền trên đường Nguyễn Oanh (Gò Vấp), Sư Vạn Hạnh (Quận 10), Lê Quang Định (Quận 1)… đã tấp nập người đến đặt cọc và đổi tiền.

Một điểm đổi tiền trên đường Sư Vạn Hạnh đang tấp nập người ra vào, chủ cửa hàng này cho biết với mẹnh giá tiền 2.000đ, người đổi phải chịu phí là 12%, với tiền mệnh giá 5.000đ, phí là 10%, mệnh giá càng cao thì phí đổi càng thấp. Với những mệnh giá 500 – 1.000đ thì khá khan hàng, cần đặt trước và nhiều thời điểm phí lên tới 100-200%.

Trên “chợ mạng” cũng không ít các trang đổi tiền lẻ online nở rộ với cam kết giao dịch tại nhà, đảm bảo tiền thất, khớp series và phí đổi thấp.

Dạo qua một số trang đổi tiền và mạng xã hội, thường mức phí đổi cũng dao động từ 10-50% tùy mệnh giá tiền. Riêng với tiền mệnh giá 500đ, nhiều nơi đòi phí đổi lên tới 400% (tương đương đổi 100 tờ 500đ cần 200.000đ).

Ngân hàng Nhà nước chi nhánh TPHCM nêu quan điểm, nhu cầu tiền mới mừng tuổi, tiền đi lễ trong dân có thực nhưng không đến nỗi quá mức đẩy thành hiện tượng để gian thương trục lợi. Khi nào thực sự cần thiết hãy đổi chứ không lạm dụng đổi tiền lẻ đi lễ chùa làm rối thị trường.

Chức năng của Ngân hàng Nhà nước là đpá ứng nhu cầu lưu thông tiền kịp thời, đầu đủ, không phân biệt cũ, mới. Do đó hoàn toàn không có kế hoạch liên quan đến tiền mới phục vụ nhu cầu lì xì của người dân.

Nhiều năm qua, Ngân hàng Nhà nước đã có chủ trương không đưa tiền mới với mệnh giá nhỏ lưu thông dịp Tết. Như năm 2013, không in tiền mới mệnh giá nhỏ 500đ; năm 2014, không in tiền mệnh giá nhỏ 1.000-2.000đ; năm 2015, không in tiền mệnh giá nhỏ 5.000đ. Điều đó đã tiết kiệm cho ngân sách hàng ngàn tỷ.

Hiện, tiền tệ nước ta lưu thông với mệnh giá từ 200đ – 500.000đ. Các tiền mệnh giá nhỏ chỉ tăng cao cục bộ thời điểm cuối năm do nhu cầu lì xì, lễ chùa… do đó phát sinh dịch vụ đổi tiền hưởng chênh lệch. Hành vi này không được phép thực hiện, sẽ bị xử phạt 20-40 triệu đồng nếu bị phát hiện đổi tiền thu phí theo Nghị định 96.

Mỗi dịp Tết đến, nhu cầu mua sắm bánh mứt kẹo, đồ uống của người dân tăng cao khiến các mặt hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng lộng hàng, luồn lách vào thị trường để kiếm lợi bất chính dễ dàng.

Thời điểm này, nhiều nhà sản xuất tung ra thị trường hàng loạt sản phẩm bánh kẹo với mẫu mã đa dạng, chủng loại phong phú để phục vụ người tiêu dùng. Ăn theo sức hút của những sản phẩm bán chạy, không ít các cơ sở gia công nhỏ lẻ trục lợi làm nhái các thương hiệu lớn với nguồn nguyên liệu không đảm bảo, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng.

Khảo sát tại nhiều khu chợ ở Hà Nội cho thấy không ít các gian hàng bày bán đủ loại bánh kẹo nội, ngoại khác nhau, Nhiều loại bánh kẹo chẳng bao gói, nhãn mác, bán theo cân với mức giá rẻ, từ 25.000 – 80.000đ/kg tùy loại.

Hàng loạt các nhãn mác bánh kẹo ra đời với tên gọi được in trên bao bì hộp na ná với những thương hiệu nổi tiếng như Damisa (nhái nhãn Danisa); Custard (nhái nhãn Custas); Oseo (nhsai nhãn Oreo)… Nhiều hộp bánh mang vỏ ngoại nhưng ruột bên trong thực chất là bánh kẹo không rõ nguồn gốc.

Lợi dụng tâm lý xính ngoại của người tiêu dùng khi đi biếu tặng nên không ít cơ sở đã giả danh hàng kém chất lượng, trà trộn đóng mác ngoại và tung ra thị trường.

Không chí ở các chợ, thị trường chợ mạng cũng lộm nhộm không kém. Không ít người tiêu dùng lâm cảnh “dở khóc dở cười” khi đặt hàng online để đi biếu tặng. Chỉ cần một cú click chuột là đặt xong hàng và nhanh chóng được shipper giao đến. Nhưng nhiều người tiêu dùng ngãn ngửa khi ảnh một đằng, hàng nhận một kiểu, người dùng nhận trái đắng khi hàng nhận không giống hình quảng cáo, quá kém chất lượng.

Hàng nhái trà trộn có mức giá siêu rẻ và nó thường xuất hiện ở những thị trường vùng quê xa xôi, nông thôn hẻo lánh, vùng sinh viên hoặc dân lao động thu nhập thấp. Loại bánh kẹo giả có chất lượng rất thấp, ăn không thơm, cứng và hôi. Tuy nhiên mọi thành phần ctieue chuẩn dinh dưỡng in trên bao bì lại như hàng thật khiến người dùng khó mà phân biệt.

Các chuyên gia an toàn thực phẩm khuyến cáo khi sử dụng các sản phẩm hàng giả, hàng nhái kém chất lượng sẽ gây nguy hại cho sức khỏe người dùng. Những sản phẩm dùng nhiều phẩm màu, phụ gia kém chất lượng, dùng lâu dài có nguy cơ gây ung thư.

Do đó người tiêu dùng cần hết sức cẩn trọng khi chọn mua các mặt hàng thực phẩm, bánh kẹo ngày Tết. Cần lưu ý kiểm tra kỹ thông tin nhãn mác, nguồn gốc xuất xứ, hạn sử dụng của sản phẩm để đảm bảo không mua phải hàng giả, hàng nhái trà trộn hay hàng cận date. Tốt nhất nên mua tại các siêu thị, cửa hàng tạp hóa uy tín và chọn những thương hiệu tên tuổi trên thị trường.

Đặc biệt với những sản phẩm bánh kẹo màu sắc rực rỡ, bắt mắt, người tiêu dùng nên lưu ý tránh lựa chọn bởi sẽ gây ra nguy cơ chứa nhiều phẩm màu, gây hại sức khỏe.

Khi chọn giỏ quà biếu Tết cũng vậy, không nên chọn mua tại những nơi bán hàng lưu động, thời vụ, nên chọn mua ở các cửa hàng, siêu thị uy tín. Nếu có thể thì chọn mua giỏ quà theo hình thức không gói sẵn thì sẽ đảm bảo lựa chọn được như ý và trành sản phẩm kém chất lượng được bao gói sẵn trong giỏ quà. Khi chọn nên nhất thiết phải đọc kỹ nhãn mác sản phẩm để tránh lấy phải hàng giả, hàng nhái nhập nhèm thương hiệu.