Author: Nguyên Phạm Hạnh

Những thị trường lớn như thị trường Hoa Lỳ đặt ra những tiêu chuẩn rất khắt khe trong nhập khẩu. Do vậy thời gian tới đây sẽ là thách thức cho các mặt hàng nông sản Việt, đặc biệt là mặt hàng rau quả.

Tiêu chuẩn khắt khe

Theo cơ quan chức năng, những tiêu chuẩn khắt khe trong xuất nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ nhiều doanh nghiệp của ta chưa nắm bắt rõ. Do đó cần phải tìm hiểu cặn kẽ nững tiêu chuẩn, thủ tục để đảm bảo hoạt động xuất khẩu.

Trong năm 2017, kim ngạch xuất khẩu rau quả nước ta đạt 102.2 triệu USD, chiếm 0.25 tổng kim ngạch xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ. Và hiện mới chỉ có 5 loại trái cây nước ta được cấp phép chính ngạch vào thị trường khó tính này là vải, nhãn, thanh long, chôm chôm, vú sữa.

Hạn chế các mặt hàng trái cây vào thị trường này bởi nhiều quy định khắt khe. Nước ta hạn chế trong sản xuất và chế biến rau quả, chưa tiếp cận tới hệ thống phân phối trực tiếp và phải cạnh tranh với nền nông nghiệp bảo hộ tại quốc gia này.

Để xuất khẩu rau quả vào thị trường Hoa Kỳ phải thông qua nhiều đạo luật nghiêm ngặt như bảo vệ thực vật, an toàn thực phẩm, chất lượng thực phẩm… Do đó những sản phẩm nhập khẩu đều được giám sát chặt trong các khâu như phát hiện côn trùng, bệnh thực vật có nguy cơ với nền nông nghiệp tự nhiên Hòa Kỳ. Khi đó sản phẩm nhập khẩu cần giấy phép thực vật, giấy phép với đất, sinh vật và các loại giấy phép liên quan khá phức tạp.

Không những thế luật an toàn thực phẩm còn quy định sản phẩm xuất khẩu cần có đăng ký cơ sở và có người đại diện tại đất nước này. Cứ 2 năm phải đăng ký lại một lần để cấp mã số hợp lệ mới.

Chi phí sẽ đội cao

Nếu tuân thủ đủ chỉ tiêu nghiêm ngặt của thị trường Hoa Kỳ, chi phí doanh nghiệp sẽ đội lên cao. Do đó đây sẽ là thách thức lớn với các đơn vị xuất khẩu muốn xâm nhập thị trường này. Mọi chi phí sẽ tăng cao, trong khi đó điều kiện nuôi trồng thực tiễn sản xuất trong nước khó có thể đáp ứng. Chúng ta chưa có nững khu vực chuyên canh, ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp để đảm bảo những tiêu chuẩn khắt khe từ những thị trường nhập khẩu khó tính, khắt khe.

Các mặt hàng xuất khẩu sang nước này phải được xử lý và hoàn thiện các biểu mẫu. Sản phẩm phải có giấy kiểm dịch và kiểm tra về mức độ an toàn thực vật, các tiêu chuẩn sâu bệnh nghiêm ngặt nhằm tránh lây lay dịch bệnh đến các sản phẩm tự nhiên trong nước tại quốc gia đó.

Khi đã nắm bắt chặt chẽ quy định của thị trường khó tính Hoa Kỳ sẽ cho chúng ta định hướng từ khâu sản xuất để đáp ứng tiêu chuẩn đó. Khi xâm nhập được thị trường khó tính này thì hàng hóa của chúng ta sẽ như được cấp giấy thông hành vào các thị trường khác. Sẽ giúp chúng ta thành công trong xuất nhập khẩu nông sản, hoa quả.

Tính đền tháng 5.2018, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước ta vào Hoa Kỳ tăng 10.18%, đạt 17/.64 tỷ USD so với năm trước. Những tín hiệu tăng đáng mừng này đang mở ra triển vọng, cơ hội cho xuất khẩu nông sản nước ta.

Bình Thuận – thủ phủ của thanh long trong suốt nhiều năm qua người trồng thanh long nơi đây trải qua nhiều cảm xúc, cung bậc thăng trầm. Thế nhưng chưa bao giờ điêu đứng như hiện nay khi thnah long rơi vào thảm kịch rớt giá thê thảm, chỉ 500 – 1.000đ/kg mà không có người mua, nhiều hộ trồng thanh long đã phải chặt bỏ đi.

Rẻ như cho vẫn không ai mua

Chặt toàn bộ những trái thanh long chín trên cây, đành ngậm ngùi ủ làm phân bón cho cây chuẩn bị niên vụ mới, bà Tài – Hàm Thuận Nam (Bình Thuận) chia sẻ. Vừa tuần trước thôi, khi thanh long rộ đỏ, loại trái đẹp còn có giá 2.000đ/kg nhưng cuối vụ rớt giá chỉ còn 500đ/kg mà thương lái cũng không mua. Không thể để trái làm hư cây nên bà Tài chặt hết trái chín. Vụ này là vụ gia đình bà thua lỗ nặng nề khi thu hoạch được chừng 3 tấn trái trên 900 trụ thanh long nhưng chỉ thu được 2.8 triệu đồng. Niên vụ trước bà còn bán được mức giá 13.000đ/kg nhưng nay đã rớt giá thê thảm.

Hồi đầu vụ, giá thanh long thấp nên nhiều hộ đã neo trái chờ giá cao nhưng càng ngày giá càng rớt thê thảm, người mua cũng không có nên đều phải chặt hết.

Ông Tùng (Hàm Thuận Nam) cũng trong tình cảnh tương tự khi gia đình ông có 2.000 trụ thanh long. Cuối vụ vườn nhà ông thu hoạch 3 tấn trái, hồi đầu tháng 10, ông còn bán được giá 1.500đ/kg nhưng nay còn khoảng 1 tấn trái mà không có người thu mua, ông phải chặt bỏ.

Rất nhiều nhà vườn lâm vào thảm cảnh tương tự khi thanh long bán không được, chi phí đầu tư lớn, khắp nơi trên các tuyến đường, góc vườn là la liệt thanh long bị đổ bỏ. Hậu quả không chỉ nhà vườn gánh chịu mà cả vựa thanh long không kịp tiêu thụ cũng phải đổ la liệt thanh long.

Chị Hiền, một đại lý chuyên thu mua thanh long tiêu thụ trên địa bàn chia sẻ, kho chứa quá đầy, vựa phải ngưng thu mua và đồng thời phải đổ cả tấn thanh long vì không kịp tiêu thụ.

Số phận thanh long thê thảm do đâu?

Trước nay khi nông sản rơi vào tình trạng rớt giá thê thảm thì nhiều người cho rằng do phía Trung Quốc ngưng thu mua. Tuy nhiên với thực trạng thanh long hiện nay thì hoàn toàn không phải như vậy, thị trường Trung Quốc vẫn thu mua. Vậy nguyên nhân khiến số phận thanh long rớt giá thê thảm do đâu? Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này nhưng chủ yếu là do cung vượt cầu. Hiện không chỉ Bình Thuận mà nhiều tỉnh thành khác cũng tăng diện tích trồng thanh long. Hơn thế vụ này thanh long hàng mùa ra hoa tự nhiên và thanh long kích điện đều cùng dịp thu hoạch nên càng khiến sản lượng thanh long tăng cao.

Phía Trung Quốc cũng đã trồng thanh long, chỉ có vào mùa lạnh thì hàng Trung Quốc khan hiếm. Và qua dịp lễ trung thu và quốc khánh Trung Quốc nên lượng hàng cũng tiêu thụ chậm hơn khiến giá thanh long giảm.

Đại diện Sở Nông nghiệp tỉnh chia sẻ, toàn tỉnh có trên 27 ngàn ha cây thanh long. Vào năm trước, thời điểm thu hoạch này thanh long còn đạt mức giá trên 20.000đ/kg. Người trồng thường có tâm lý giữ hàng cuối vụ để hy vọng giá cao. Nhưng do năm nay ùn ứ quá nhiều khiến thanh long đảo chiều rớt giá thê thảm vì hàng tồn quá nhiều. Các đơn vị thu mua cũng không đủ kho lạnh để trữ hàng nên ngưng mua khiến giá thanh long càng giảm sâu.

Nhiều tỉnh lân cận như Long An, Tiền Giang cũng vào vụ thu hoạch thanh long nên cũng ảnh hưởng đến giá thanh long tại Bình Thuận. Cùng thời điểm, phía Trung Quốc nghỉ lễ quốc khánh 10 ngày từ 1/10/2018 nên càng khiến việc thông quan khó khăn, thương nhân ngừng hoạt động kinh doanh nên thanh long càng gặp khó.

Suốt thời gian dài gần đây, giá heo hơi tăng mức kỷ lục, tín hiệu đáng mừng cho người nuôi heo. Tuy nhiên thời điểm hiện tại gia heo nhảy múa, nơi giảm, nơi tăng khiến người nuôi “toát mồ hôi”, không biết nên xuất hay nên giữ và có nên tiếp tục tái đàn hay không.

Anh Chính (Ninh Bình) chia sẻ, trong tháng 9 vừa qua, giá heo liên tục biến động, đạt giá cao nhất 54.000đ/kg nhưng hiện giảm 1.000 – 2.000đ/kg. Suốt hai năm qua, giá heo tăng giảm thất thường khiến người chăn nuôi không khỏi phấp phỏng đứng ngồi không yên.

Khu vực Hưng Yên cũng rơi vào tình cảnh tương tự, hiện mức giá cũng giảm 1.000đ/kg. Nhiều khu vực Thái Bình, Tuyên Quang… tại miền Bắc mức giá heo cũng giảm 1.000 – 2.000đ/kg.

Anh Văn ( Hưng Yên) cho hay khi giá lợn nhích lên thì mọi chi phí khi gần xuất bán cũng tăng lên như chi phí thức ăn, thuốc thú y, nhân công lao động… Giá con giống càng tăng mạnh từ 700.000 – 800.000đ/con lên gấp đôi. Trong khi chăn nuôi như một canh bạc, không thể nói trước được điều gì cũng như không thể định giá khi xuất bán trong lứa nuôi, tất cả phụ thuộc vào may mắn, phụ thuộc vào giá thương lái mua nên vừa nuôi vừa lo.

Tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên, giá heo hơi cũng ghi nhận giảm, từ 1.000 – 2.000đ/kg. Khu vực Hà Tĩnh, Quảng Bỉnh, Nghệ An, giá heo hơi giảm 1.000đ/kg.

Những khu vực Đông Nam Bộ giá heo duy trì mức từ 49.000 – 54.000đ/kg. Riêng khu vực miền Nam giá heo lại tăng 500 – 1.000đ/kg và riêng Đồng Nai giá heo giảm.

Anh Luật (Nam Định) chia sẻ, hiện lợn giống tăng lên 1.6 triệu đồng/con. Tính chi phí thức ăn đến khi lợn đạt 1 tạ khoảng 2.5-2.6 triệu đồng. Tính ra mất khoảng 4.2-4.3 triệu đồng/con lợn. Chưa tính chi phí thuốc, điện nước, công chăm và đặc biệt là rủi ro nếu không may dịch bệnh.

Với những chi phí đó, nếu khi xuất chuồng mức giá không được như thời điểm hiện nay thì người nuôi càng chịu rủi ro lớn hơn.

Anh Luật cũng đưa ra phân tích, giá lợn hơi chững lại thời điểm này chính là cnar tỉnh cho người nuôi tỉnh táo hơn để cân nhắc kỹ trước khi vào đàn để phục vụ dịp Tết cuối năm.

Vừa qua, cơ quan chức năng đã ra quyết định tạm dừng nhập khẩu thịt lợn Hungary và Ba Lan. Nhằm ngăn ngừa dịch tả Châu Phi có nguy cơ xâm nhập vào nước ta nhằm đảm bảo an toàn sức khỏe cộng đồng. Hiện dịch tả đã xuất hiện tại hai quốc gia này.

Với quyết định tạm dừng nhập khẩu thịt lợn này, giá thịt lợn trong nước hoàn toàn không bị ảnh hưởng. Mức giá lợn hơi vẫn duy trì ổn định, phía Bắc dao động từ 50.000 – 51.000đ/kg. Khu vực miền Nam giá thịt heo dao động từ 51.000 – 52.000đ/kg và miền Trung có ngưỡng thấp nhất, trung bình từ 49.000 – 50.000đ/kg.

Sau cú trượt giá kỷ lục cuối năm 2017 khiến người nuôi cảnh giác đề phòng thì hiện nay nguồn cung thịt lợn đã dồi dào, ổn định do nhiều nơi đã tái đàn. Dự kiến nguồn cung thịt lợn cuối năm tiếp tục tăng, tổng nguồn cung thịt lợn cuối năm có thể tăng 2%.

Tuy nhiên người nuôi cũng cần cân nhắc thận trọng, không nên tái đàn ồ ạt sẽ gây nguồn cung dư thừa khiến giá thịt heo biến động khó lường.

Đi theo lối mòn xưa cũ trong sản xuất các sản phẩm nông sản không còn hợp với xu thế thị trường, cần có những đột phá, đổi mới, đặc biệt với các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao.

Sức cạnh tranh trên thị trường hiện nay vô cùng khốc liệt trong bối cảnh nền kinh tế mở. Càng những thị trường lớn càng khó tính, đòi hỏi khắt khe với sự đổi mới. Không chỉ đi theo lối mòn truyền thống mà cần sáng tạo. Đơn cử như với nghề trồng rau các loại rau phổ biến truyền thống như rau lang, rau muống, rau dền… được trồng phổ biến đã không còn mang đến giá trị kinh tế cao mà cần có những sản phẩm mới.

Tại Quảng Ngãi, việc bà con mạnh dạn đưa giống cây măng tây vào trồng là hành động đáng hoan nghênh. Sản phẩm mới này khác biệt hoàn toàn so với các sản phẩm truyền thống nên tiêu thụ tốt và bán chạy.
Người tiêu dùng cần được tiếp cận dần dần với sản phẩm nông sản mới. Bởi khẩu vị của mỗi người, mỗi vùng miền sẽ phù hợp với hương vị nông sản nên cần để họ tiếp cận dần dần. Khi người tiêu dùng đã quen và thích nông sản đó như đã “nghiện” không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày như rau xanh truyền thống thì sản phẩm đã xác định được đầu ra. Giá trị của sự khác biệt luôn cẩn đảm bảo có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, mới lạ vị, ngon miệng và đảm bảo sức khỏe cho người dùng.

Với nông sản chuối Laba Lâm Đồng xuất Nhật cũng chính là sự khác biệt tạo nên giá trị, tín hiệu đáng vui với nông sản Việt. Loại chuối này dù đã có thời lừng lẫy là “chuối tiến vua” nhưng hầu như bị lãng quên. Chỉ đến khi sản phẩm này được chuyên gia Nhật phát hiện, khảo sát và thị trường Nhật chấp nhận nhập chuối Laba thì đã mở ra cơ hội đổi đời cho bà con nông dân nơi đây.

Qua đó cho thấy, khác biệt cho giá trị nông sản tiếp cận được người dùng người nông dân không thể một mình thực hiện mà cần có sự vào cuộc của nhà khoa học, của chuyên gia, của người làm thị trường trên toàn cầu.

Khi giá trị của sự khác biệt được khẳng định thì bất kỳ thị trường khắt khe, khó tính nào cũng không từ chối. Từ đó mang đến lợi ích to lớn cho người sản xuất chính là bà con nông dân. Như tế bài toán về điệp khúc nỗi khổ của nông dân muôn đời mới có thể được cải thiện. Sẽ tránh khỏi thực trạng “được mùa mất giá, được giá mất mùa” hay thực trạng “giải cứu” phổ biến triền miên hiện nay.

Đặc biệt trong bối cảnh công nghệ 4.0, việc tìm ra khác biệt tạo nên giá trị mới là chìa khóa để nông sản Việt vươn tầm quốc tế. Và việc tiếp cận này không phân biệt vùng miền lãnh thổ, kể cả những vùng núi nghèo nhất cả nước sẽ vươn lên nếu khai thác đúng tiềm năng, giá trị của nông sản.

Với những sản phẩm hàng ngày chúng ta tưởng chừng khó có thể có sự khác biệt nào nhưng khi chú tâm, phân tích kỹ lưỡng sẽ đưa ra chuỗi giá trị lợi ích không ngờ, thu hút người tiêu dùng khso tính, khắt khe. Do đó cần loại bỏ cách làm truyền thống, có sự đột phá, đổi mới trong phát triển nông nghiệp theo hướng phát hiện chuỗi giá trị khác biệt tiếp cận thị trường để thành công.