Category: Thị Trường Nông Sản

Nguyên nhân khiến nông sản Việt gặp khó khi sang thị trường Trung Quốc đã được thương hội nước này chia sẻ chính bởi sự cạnh tranh.

Ý kiến trao đổi này được thể hiệ trong buổi Hội thảo xúc tiến thương mại, công nghệ và thu hút vốn phát triển HTXVN tổ chức ngày 18 tháng 5 vừa qua.

Cạnh tranh với hàng bản địa

Trong hội thảo có nội dung liên qua đến giải pháp xúc tiến thương mại cũng như tìm đầu ra, hướng phát triển thị trường cho các sản phẩm nông sản của Hợp tác xã.

Hội trưởng Thương hội xuất nhập khẩu hoa quả (China – Asean Bằng Tường) – ông Su De Mao chia sẻ về thị trường Trung Quốc tiềm năng với nông sản Việt, hàng năm tiêu thụ lượng rất lớn, trong đó chủ yếu là sản phẩm thanh long, xoài, dưa hấu.

Ông Mao cho hay, ba loại trái cây này thị trường Trung tiêu thụ lớn. Tuy nhiên, mặt hàng nông sản dưa hấu Trung Quốc cũng trồng được nhưng mùa vụ vào thời điểm tháng 5 đến tháng 7. Còn dưa hấu Việt thì mùa kéo dài từ tháng 11 năm trước đến tháng 5 năm sau. Do vậy, nếu trái vụ với Trung Quốc thì loại nông sản này chứa tiềm năng lớn để xuất sang thị trường Trung. Thế nhưng, Việt Nam vẫn cần phải nâng cao chất lượng của sản phẩm để đảm bảo chinh phục người tiêu dùng Trung.

Đại diện của Thương hội cũng cho biết, mỗi năm Trung Quốc nhập khẩu hơn 4 triệu tấn hoa quả các loại, ước tính khoảng 100 tỷ nhân dân tệ. Chỉ tại Bằng Tường chiếm 2.3 triệu tấn và Thương hội của ông Mao chiếm 80% lượng hoa quả nhập tại Bằng Tường.

Ông Mao cũng cho hay, hoa quả theo đường tiểu ngạch đang giảm chỉ chiếm 20%, còn lại là chính ngạch.

Thế nhưng mặt hàng nông sản Việt xuất khẩu sang Trung Quốc khá bấp bênh. Nguyên nhân chính nằm ở sự cạnh tranh.Điển hình là dưa hấu, Việt Nam trồng thì Trung Quốc cũng trồng.Do đó, nếu đúng vào vụ mùa của Trung Quốc thì sản lượng xuất sang của Việt Nam sẽ tiêu thụ chậm. Nên người trồng nông sản và doanh nghiệp xuất của Việt Nam phải là người nắm rõ thông tin quy luật mùa vụ này để tránh.

Đồng thời, nếu muốn thị trường xuất khẩu ổn định, nông sản Việt cần xây dựng thương hiệu riêng, đảm bảo chất lượng để nâng sức cạnh tranh. Khi đó mới chinh phục người dùng Trung Quốc.

Liên kết để phát triển

Trong hội thảo, nhiều chuyên gia cũng đưa ra các giải pháp đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại. Mô hình liên kết, trao đổi qua lại giữa hợp tác xã trên toàn quốc được xem là biện pháp cạnh tranh hữu hiệu, nâng cao sức mạnh thương hiệu tập thể cho nông sản Việt.

Nhiều mô hình liên kết trên toàn quốc đã cho thấy hiệu quả của hoạt động hợp tác xã. Thông qua tổ chức này, có sự liên kết của người nông dân với đơn vị sản xuất, doanh nghiệp cùng hợp tác nâng cao sức mạnh tập thể đối phó với khó khăn, tránh thua lỗ nặng. Đồng thời thích nghi tình hình mới, đẩy mạnh chuỗi giá trị sản phẩm xuất khẩu.

Ở nước ta, hiện mô hình hợp tác xã hoạt động khá hiệu quả nhưng còn tồn tại không ít khó khăn về nhiều mặt như vốn, khoa học kỹ thuật, công nghệ…Những thảo luận trong hội thảo về giải pháp khắc phục khó khăn cũng được đề cập nhằm hướng đến sự phát triển bền vững của mô hình hợp tác xã trên toàn quốc.

Với mức giá dao động từ 50.000đ – 200.000đ/gốc cây ngũ sắc dại, thương lái săn lùng tìm mua về bán làm cây cảnh khiến người dân thi nhâu đổ xô vào rừng đào gốc về bán.

Giá thành mỗi gốc cây ngũ sắc tùy thuộc vào kích thước và kiểu dáng của cây mà thương lái sẽ trả mức giá khác nhau. Thương lái chủ yếu là người vùng Bắc Ninh, Bắc Giang vào tận nhà dân khu vực Văn Quan, Hữu Lũng (Lạng Sơn) để săn lùng tìm mua gốc ngũ sắc với mục đích về trồng cây cảnh. Trước nhu cầu của thương lái, bà con trong vùng đã vào tận rừng chặt cành, đào gốc về bán. Đúng vụ nông nhàn nên hầu hết thanh niên trai tráng trong làng đổ xô vào rừng để đào loại cây dại này bán kiếm thêm thu nhập.

Loài cây ngũ sắc dịa này còn tên gọi khác là cây bông ổi, trâm ổi, mã đơn anh hay tứ quý… với tên khoa học là Lantanna Camara L, thuộc họ của cỏ roi ngựa, loài cây này mọc hoang dã trong rừng những khu đất hoang và dưới chân rừng.

Loài cây ngũ sắc này có đặc điểm hoa nhiều màu sắc khắc lạ, đẹp mắt với thân những cây lâu năm có những bìu mọc ra xù xì trông lạ mắt nên dùng làm cây cảnh khá độc lạ. Do vậy, nhiều thương lái đến Lạng Sơn săn lùng tìm mua loại cây này. Với những gốc cây tô có đường kính gốc cây lớn 100cm thì sẽ được thương lái thu mua với giá 200.000đ/gốc.

Ông Báo ở thông Nà Pò (Vĩnh Lại – Văn Quan) chia sẻ, những ngày gần đây, thương lái vào tận nhà ông đặt vấn đề thu mua cây ngũ sắc với giá cả tùy thuộc vào kích cỡ của từng gốc cây đào về được. Với hững gốc ngũ sắc to, thân đẹp, lạ sẽ có giá từ 80.000đ – 200.000đ/cây còn những gốc nhỏ giá sẽ thấp hơn. NHững gốc cây ông đào được từ rừng về nhà là thương lái đến tận nhà thu gom. Họ thu mua để bán lại cho thương lái miền Nam làm cây cảnh.

Ông Báo cũng cho biết dù giá như vậy cũng không hẳn là quá cao nhưng đang lúc nông nhàn này, người dân vào rừng tìm kiếm đào cây mỗi ngày cũng phải được vài gốc. Thương lái còn vào tận nhà đặt mua chứ không phải mang đi bán nên người người, nhà nhà vào rừng tìm cây. Có nhiều người săn cây giỏi có thu nhập từ 500.000đ – 700.000đ mỗi ngày là chuyện thường.

Thương lái vào tận nhà thu gom, mỗi gốc cây ngũ sắc họ cắt tỉa đẹp và gọn gàng rồi mới cho chuyển về để giảm phi phí vận chuyển.

Ông Khải, thương lái đến từ vùng Lục Ngạn – Bắc Giang chuyên thu mua cây ngũ sắc cho hay, ông thu mua loại cây này về làm cảnh. Ông mang về chăm sóc và ghép hoa, sau thời gian ngắn, ông có cây thành phẩm nhiều hoa màu sắc và ông bán vào thị trường miền Nam. Tùy vào các loại gốc cây lớn, nhỏ khác nhau và kích thước khác nhau cũng như kiểu dáng khác nhau mà ông trả giá khác nhau, dao động trung bình từ khoảng vài chục ngàn đến vài trăm ngàn mỗi cây.

Nhờ thương lái thu mua cây ngũ sắc rừng này mà bà con trong vùng tranh thủ kiến được bạc triệu trong thời điểm nông nhàn.

Nghệ là cây trồng nhiều năm trở lại đây mang lại nguồn thu nhập tốt cho bà con nôgn dân ở Đắc Lắk. So với nhiều loại cây trồng khác, nghệ cho nguồn lãi khá lớn, ổn định. Tuy nhiên, khi thấy được giá, bà con ngày lại càng mở rộng nhiều thêm diện tích trồng nghệ khiến nguồn cung đang ổn định trở nên dư thừa, dẫn đến giá nghệ rớt thê thảm khiến bà con điêu đứng.

Thời điểm cách đây 2 năm, người tròng nghệ nơi đây phấn khởi vì lãi lớn, giá nghệ dao động từ 10.000đ – 14.000đ/kg. Với mỗi hecta nghệ, bà con lãi từ vài chục đến vài trăm triệu đồng. Đặc biệt là thương lái đến tận vườn đặt mùa, người nông dân không cần phải mang đi đâu xa.

Thấy lãi cao, hàng loạt các khu vực Ea Kar, Cư Kkuin, Krông Pắk… người dân ồ ạt mở rộng diện tích trồng nghệ. Bà con trồng xen cả nghệ trong rẫy tiêu, cà phê để tìm cách tăng thu nhập. Thống kê của tỉnh đoàn cho thấy con số trồng nghệ tự phát toàn tỉnh tăng 5.000ha.

Diện tích mở rộng, sản lượng tăng nên vụ nghệ năm nay, giá nghệ rớt thê thảm, chỉ còn 2.000đ – 3.000đ/kg khiến người dân đứng ngồi không yên vì lỗ lớn.

Nông dân Y Klốc Brông ở xã Krông Búk ngồi bên ruộng nghệ thu hoạch trong cái nắng cháy da 37 độ C cho hay, năm trước anh chỉ trồng vài sào nghệ đã có thu nhập cao nên năm nay gia đình quyết mở rộng diện tích lên 1.7ha sau khi phá vườn cà phê già. Thế nhưng cái buồn đã ập đến gia đình khi nghệ rớt giá chỉ còn 2.500đ/kg, không đủ tiền giống má, phân bón và thuê người.

Với mức nhân công thuê từ 180-200.000đ/công/ngày nên gia đình anh phải huy động hết nhân lực họ hàng đến giúp thu hoạch nghệ và sau đó là chuỗi ngày anh sẽ đia làm “trả công” để đỡ phải trả tiền.

Với hộ của Y Niết Knul cùng vậy, do thấy buôn làng nhà nhà trồng nghệ thắng lớn nên gia đình anh cũng bỏ trồng hoa màu sang trồng nghệ.

Thế nhưng đã rơi vào cảnh “dở khóc dở cười” khi coogn thu hoạch nghệ rất lớn, thuê người thì lỗ mà không thuê lại sợ nghệ thối ngoài đồng, sợ nhất là thuê người thu hoạch về mà không bán được còn lỗ nặng hơn nữa.

Còn vô số hộ gia đình trong các xã lo lắng khi nghệ đã đến thời điểm thu hoạch mà không biết phải làm thế nào khi thu hoạch thì không thấy thương lái đến, không biết bán cho ai mà không thu hoạch thì nghệ thối hết.

Thông tin từ Phòng Nông nghiệp huyện Ea Kar cho hay, diện tích trồng nghệ của huyện theo quy hoạch chỉ từ 500-600ha nhưng vụ mùa năm nay diện tích đã tăng lên tới 1.600ha do tự phát.

Dù chính quyền đã khuyến cáo với người dân nhưng diện tích nghệ vẫn lan rộng. Có công ty thu mua, ký hợp đồng nhưng họ cũng chỉ liên kết trên phạm vi diện tích hẹp.

Theo cán bộ của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho hay cần có sự rà soát của địa phương với diện itcsh trồng nghệ trên địa bàn để có định hướng đúng đắn cho cây nghệ. Cần phát triển theo hướng có sự liên kết chuỗi để thị trường ổn định, tránh cung vượt cầu gây tình trạng rớt giá thê thảm với nghệ như hiện nay.

Khắp các nhà vườn khu vực phía Nam, nhiều thương lái đổ dồn về đây mua rễ tiêu để bán sang cho thương lái Trung Quốc.

Đang trong thời đoạn giá tiêu thấp nên nhiều nhà vườn đã đào rễ tiêu để bán cho thương lái. Ông Nguyễn Quang, hộ trồng tiêu tại Xuân Thọ (Đồng Nai) cho biết, nhiều thương lái đến mua rễ tiêu, tranh thủ giá tiêu thấp, nhiều nhà vườn chặt bán. Thương lái không phân biệt tiêu bệnh hay tiêu chết, thu gom tất cả rễ tiêu để mua và bán cho mối Trung Quốc. Giá tùy loại tươi hay phơi khô.

Một số nhà vườn Trảng Bom đúng lúc cưa bỏ trụ tiêu vì giá thấp để trồng chuối thì thương lái đến hỏi mua rễ tiêu. Nhiều khu bị dịch bệnh nặng, cây già cỗi nhưng thương lái thu mua hết. Dù chủ vườn cũng thành thật nói là vườn tiêu bị dịch bệnh và có phun thuốc. Giá rễ tiêu tươi thương lái thu mua là 20.000đ/kg. Ngườ bán hỏi thương lái mua rễ tiêu cho mục đích gì thì họ nói mua để làm phân bón, có thương lái thì lại nói mua để bán cho tiệm thuốc bắc.

Sở Nông nghiệp tỉnh Đồng Nai đã gửi văn bản thông tin đến một số địa bàn về việc thương lái thu mua hết gốc thân, rễ hồ tiêu chết có thể để xay thành bột trộn vào tiêu gia vị. Hành động này khá nguy hiểm vì những bộ phận này của tiêu dễ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, ảnh hưởng đến sức khỏe người dùng. Nên các địa phương hết sức cẩn trọng, vận động bà con cảnh giác, không nên bán rễ, thân gốc hồ tiêu cho thương lái, nên báo với chính quyền để theo dõi và kịp thời ngăn chặn, xử lý.

Nhiều ý kiến lo ngại việc thu mua ồ ạt rễ tiêu có thể khiến vườn tiêu lây lan dịch bệnh tràn lan hơn.

Trước đó nhiều khu vực Đồng Nai, thương lái đến thu mua rễ tiêu giá 20.000đ/kg tươi và 80.000đ/kg khô. Thương lái bán lại cho một đầu mối thu gom và họ nói là mua để bán cho Trung Quốc làm thuốc.

Tuy nhiên, cán bộ Nông nghiệp tỉnh cho rằng, cần cảnh giác với hành động mua rễ tiêu nhằm phá hoại kinh tế, ảnh hưởng đến các sản phẩm tiêu trong nước hoặc gây lây lan dịch bệnh cho vườn tiêu khỏe. Bởi việc chuyển rễ tiêu từ vùng này qua vùng khác dễ làm lây lan dịch bệnh. Hơn thế rễ tiêu còn tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, nếu thực sự đúng như mục đích bán cho Trung Quốc làm thuốc Bắc thì rất ảnh hưởng đến sức khỏe người dùng. Chưa kể các mục đích sâu sa hơn nhằm gây ảnh ưởng đến uy tín của những sản phẩm tiêu xuất khẩu của nước ta.

Do vậy, cần ngăn chặn không để ảnh hưởng. Thực trạng này từng xảy ra ở Tây Nguyên và chính quyền đã ngăn chặn, xử lý tiêu hủy các lô rễ tiêu của thương lái thu gom. Không để cái lợi nhỏ trước mắt làm ảnh hưởng đến toàn bộ thương hiệu của hồ tiêu Việt Nam. Bán rễ tiêu giá rẻ, lượi ích nhỏ nhưng hậu quả đằng sau việc sử dụng rễ tiêu cho mục đích gì chúng ta không thể kiểm soát. Theo đó, cần ngăn chặn mọi hành vi này, người dân cũng không vì cái lợi nhỏ mà cần báo ngay với chính quyền để tránh hệ lụy sau này.

Từ đầu vụ, giá dưa đang từ 6.500đ/kg nay rớt giá thêm thảm còn 1-2.000đ/kg khiến người tròng dưa ở Quảng Nam điêu đứng. Hàng loạt các nick Facebook đăng đàn “giải cứu” dưa hấu ra thủ đô.

Tại xã Tam Phước (Phù Ninh – Quảng Nam), suốt dọc tuyến đường xã là hàng loạt các đống dưa người dân chất đống ven đường chờ thương lái đến mua.

Khắp những cánh đồng dưa, nhiều ruộng dù quả đã già, dây đã héo nhưng bàn con cố gắng cầm cự chờ giá dưa lên bởi mức giá hiện tịa quá rẻ, không ai buồn thu hái.

Dưa bán lẻ thì chẳng buồn cân, cứ 10 nghìn một trái, ai mua lấy trái nào thfi lấy. Còn nếu sỉ đổ đống tình ra chỉ 1.000đ – 1.500đ/kg. Bà Hoa ở Tam Phước buồn rầu chia sẻ. Bà nói, giá dưa này, bà con đang cố gắng cầm cự vớt vát được đồng nào hay đồng ấy chứ thua lỗ to, không đủ chi phí.

Nhiều thương lái vận chuyển những xe dưa lớn nhỏ đổ đống bán ven đường thành phố Đà Nẵng với giá từ 5.000đ – 7.000đ/kg.

Trong nhiều ruộng dưa khắp xã Phù Ninh, bà con đang cầm cự dù dưa đã chín rục, nhiều ruộng không thể chờ đợi được thêm thì bà con phải thu hái và bán với mức giá rẻ như cho.

Bà Hoa cho hay, gia đình bà vụ này trồng 3 sào, đầu vụ bà bán được 6.500đ/kg nên phấn khởi lắm. Thế nhưng chẳng được bao lâu, đúng lúc dưa chín rộ thì giá rớt thê thảm, thương lái chê ỏng eo chẳng mua, nhiều thời điểm dưa rớt giá còn 1.000đ/kg. Mức giá này thì bán cũng như không.

Thông tin từ Sở nông nghiệp tỉnh cho hay, Phù Ninh là khu vực có diện tích trồng dưa lớn của tỉnh, tuy nhiên còn một số vùng có diện tích nhỏ lẻ như Duy Xuyên, Thăng Bình, Điện Bàn…

Ước tính lượng dưa của bà con còn đọng khoảng 1/000 tấn và dù mức giá chạm đáy, 1.000 – 2.000đ/kg nhưng người dân bán vẫn chậm.

Đất trồng dưa muộn này từ đất lúa chuyển xen canh cây trồng khác. Đầu vụ giá dưa được 6.000đ/kg nên bà con phấn khởi. Nhiều hộ đã thu được cả trăm triệu đồng. Dưa được màu nhưng phía Trung Quốc thu mua chậm nên dưa rớt giá thê thảm.

Theo thông tin từ Sở nông nghiệp, quy hoạch diện tích trồng dưa hấu của tỉnh khoảng 400hecta và hiện tại diện tích thực là 490hecta.

Trước việc dưa hấu rớt giá thê thảm này, huyện đã kêu gọi các tổ chức đoàn thể và mạng xã hội vào cuộc “giải cứu” tìm thị trường cho dưa hấu ra khỏi ruộng.

Khắp các nơi đang tìm cách “giải cứu” dưa cho bà con Quảng Nam. Tại Hà Nội, hàng loạt các nick Facebook hô hào, “chung tay giải cứu” dưa hấu cho bà con Quảng Nam.

Mức giá đưa ra là mức giá “giải cứu” thực sự chứ không lời lãi. Dao động chỉ từ 5.000đ – 10.000đ/kg. Người bán thu gom chở bằng xe tải lớn tập kết tại một vài tuyến điểm tập trung và huy động những người ở gần điểm đến trực tiếp giải cứu. Những người ở xa có thể đặt hàng để được ship hàng tận nhà.

Không ít người đã đặt hàng để chung tay “giải cứu” dưa, vừa mua được dưa với mức giá rẻ.

Tuy nhiên, điệp khúc cứ lặp đi lặp lại như vậy thực sự là một thực trạng đáng buồn cho bà con nông dân Quảng Nam nói riêng và cho nông sản nước ta nói chung.

Những cánh đồng ớt chín đỏ rực tại Phú Bình (Thái Nguyên) nhưng chẳng có người thu hái bởi giá rớt thê thảm, không đủ tiền thuê nhân công.

Hiện giá ớt đã chạm đáy ở mức 5.000đ/kg trong khi công thu hái đã lên tới 3-5.000đ/kg nên nông dân bỏ mặc ớt chín đỏ đầy đồng không buồn thu hái.

Năm ngoái, nông dân nơi đây đã thắng lớn khi giá ớt đột nhiên tăng “phi mã” khi từ 20.000đ/kg lên tới 50-60.000đ/kg. Nhiều thời điểm cao điểm, giá ớt đạt đỉnh tới 90.000đ/kg. Chỉ cần tròng vài ba sào ớt là người dân nơi đây cũng thu tiền triệu mỗi ngày nên người dân càng ham mở rộng diện tích và chăm bón cho ớt.

Do đó, ớt tràn lan khắp cánh đồng Phú Bình. Gia đình ông Chất ở xã Thanh Ninh (Phú Bình), một trong những người tiên phong trồng ớt tại huyện đã xuất bán tới 12 vạn cây con giống cho bà con đặt mua trồng vụ mới. Như vậy diện tích ớt đã tăng gấp rưỡi mùa năm 2017.

Khu vực xã Tân Đức cũng chiếm diện tích ớt khá lớn trong tổng diện tích cây hoa màu là 40ha, một nửa diện tích ớt được một đơn vị bao tiêu sản phẩm.

Thời hưng thịnh của ớt, hở chỗ đất trống nào đều được người nông dân tận dụng trống ớt. Nhiều hộ còn đổi đất cấy lúa ruộng lấy khu đất chân vàn để trồng ớt. Sau khi thắng lớn vụ năm 2017, xã này còn mở rộng thêm diện tích trồng ớt.

Ớt khá dễ trồng, dễ chăm sóc, không mấy sâu bệnh và chịu hạn hán tốt cũng như thu hoạch nhanh. Thời điểm nông nhàn, bà con nông dân tận dụng trồng ớt là ra tiền. Giá ớt chỉ cần ở ngưỡng 15-20.000đ/kg là người nông dân trồng ớt đã có lãi ở ngưỡng trên dưới 20 triệu đồng/sào.

Thế nhưng cũng giống những nông sản khác, niềm vui với ớt của bà con nông dân Phú Bình chẳng tày gang khi sang vụ mùa năm nay, ớt liên tục rớt giá thê thảm.

Anh Phương (cán bộ khuyến nông) ở xóm Núi, Xuân Phương, Phú Bình buồn rầu chia sẻ, gia đình anh trồng 0.5ha ớt. Mới tuần trước, giá ớt còn ở ngưỡng 13.000đ – 15.000đ/kg. Thế nhưng từ đó đến nay, giá cứ rớt mỗi ngày, xuống 7.000đ-8.000đ/kg hàng đẹp và 5.000đ-6.000đ/kg ớt xấu nhưng nay chỉ còn 5.000đ/kg ớt loại 1. Ở mức giá này anh cho biết nếu thu hái sẽ nỗ nặng vì công hái ớt đã vào ngưỡng 3.000đ-4.000đ/kg.

Ớt chín đỏ đồng, tiếc công, tiếc của nên anh thuê người thu hái. Nếu giá rớt thêm nữa chắc anh cũng không thể cố mà đành để ớt rụng ngoài ruộng bởi càng hái về càng lỗ nặng hơn.

Đặc biệt, một thực trạng đã xảy ra rất nhiều là khi giá cao, người nông dân tiếc của bán tháo cho thương lái, phá vỡ hợp đồng với doanh nghiệp. Do vậy, chẳng có doanh nghiệp nào thèm thu mua khi ớt rớt giá thê thảm.

Anh Dương cũng cho biết thêm, địa bàn tỉnh Thái Nguyên cũng như Bắc Giang diện tích ớt rất lớn, lên đến hàng ngàn hecta. Thế nhưng việc tiêu thụ không có một kênh bền vững nào, chỉ phụ thuộc vào thương lái và đa phần là xuất sang thị trường Trung Quốc bằng kênh tiểu ngạch nên rất bấp bênh.

Trước đây, một số doanh nghiệp về tận vùng để ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm ớt cho bà con nông dân nhưng người dân thấy lợi trước mắt, khi giá cao là phá hợp đồng, bán cho thương lái nên không còn doanh nghiệp nào tham gia ký kết bao tiêu sản phẩm nữa.

Xuất khẩu nông sản đang từng bước tăng trưởng mạnh và đạt những con số kỷ lục ấn tượng. Thế nhưng qua những con số thống kê của cơ quan chức năng cho thấy, nông sản Việt vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thị trường Trung Quốc.

Con số ấn tượng

Trong tháng 4, xuất khẩu rau quả đạt con số ấn tượng với kim ngạch hơn 350 triệu USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm ngoái. Và tính từ đầu năm đến nay, tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả 4 tháng đã đạt trên 1.3 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước.

Thống kê từ Hiệp hội rau quả cho thấy, quý I.2018, xuất khẩu rua củ quả đạt 933 triệu USD, tăng so với năm trước 33% và riêng thị trường trung Quốc chiếm tới 77% kim ngạch xuất khẩu rau quả nước ta. Kế sau đó là thị trường Mỹ chiếm 2.84% và Nhật Bản chiếm 2.7% tổng kim ngạch.

Trong rất nhiều năm qua, thị trường Trung Quốc luôn là thị trường chi phối xuất khẩu nông sản của nước ta lớn nhất. Trong năm 2017, nước ta xuất sang Trung Quốc rau quả đạt hơn 2.6 tỷ USD, chiếm 75.7% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Và năm nay, mức xuất khẩu tăng trưởng với con số ấn tượng, từ 2.5 tỷ USD lên 3.5 tỷ USD thì lượng xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc tăng đáng kể, lên tới 900 triệu USD.

Trong năm nay, Hiệp hội tiếp tục nhận định thị trường Trung Quốc vẫn sẽ là thị trường chủ lực với tăng trưởng trong xuất khẩu rau quả tăng khoảng 25-30%, ước đạt từ 4.3-4.5 tỷ.

Chưa bị tác động bởi quy định mới

Dù con số tăng trưởng ấn tượng trong xuất khẩu nông sản sang thi trường Trung Quốc nhưng cũng các chuyên gia cũng khuyến cáo về mức độ rủi ro cao khi phụ thuộc quá lớn vào thị trường này. Vừa qua, ngày 1.4.2018, phía Trung Quốc đã có quy định mới trong chính sách nhập khẩu nông sản nước ta là yêu cầu sản phẩm có truy xuất nguồn gốc rõ ràng đang khiến nhiều đơn vị lo lắng.

Trên thực tế, thời điểm hiện tại từ khi áp dụng quy định mới, tình hình xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc vẫn không có gì biến động. Hiện vẫn đang diễn tiến bình thường, chưa gặp bất kỳ trục trặc, trở ngại nào.

Đại diện Hiệp hội thanh long Bình Thuận cho hay, các đơn vị vẫn đang tiến hành hoạt động xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc bình thường. Thị trường Quảng Tây chỉ chiếm 10% lượng nông sản xuất khẩu. Quảng Đông mới là thị trường chính.

Đặc biệt, yêu cầu này của tỉnh Quảng Tây cũng mang tính hình thức, doanh nghiệp trong nước có thể cung cấp thông tin nhà vườn, xưởng đóng gói… cho đói tác nhập khẩu.

Khi có quy đinh mới, doanh nghiệp Việt chủ động liên lạc với đối tác Quảng Tây để tìm hiểu rõ, chuẩn bị đầy đủ, chủ động trong xuất khẩu.

Do vậy, mọi khâu chủ động từ thu mua, cung ứng đến xuất khẩu đầy đủ giấy tờ truy xuất sẽ thuận lợi cho doanh nghiệp. Và nếu thực hiện bài bản, đúng thì không có gì khó khăn.

Tuy nhiên tại một số vùng chưa có mã vùng trồng, hiện doanh nghiệp chỉ có mã code xuất khẩu sang thị trường EU, Mỹ… mà chưa có mã sang thị trường Trung Quốc. Do vậy,c ác cơ quan chức năng cũng cần lưu ý, cấp mã vùng, mã code cho đơn vị xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc và các thị trường khác.

Phía chuyên gia, doanh nghiệp đều nhận định yêu cầu mới từ Trung Quốc là chính đáng và phải thực hiện. Bởi nó giúp ngành nông sản nước ta chuyên nghiệp hóa hơn, thay đổi bài bản đúng quy trình ngay từ đầu để phát triển bền vững.

Sau mỗi vụ gặt, trước đây rơm thường chất đống ở đồng ruộng sau đó được bà con đốt lấy tro. Thì nay, khắp vùng ĐBSCL, rơm tươi của người dân được thương lái khắp nơi đổ về tận ruộng để thu mua.

Lúa tuốt xong đến đâu, rơm tươi được cuộn thành từng cuộn bán cho thương lái và người nông dân thu được nguồn lợi đáng kể từ rơm, nhờ đó có đồng ra, đồng vào, rủng rỉnh sau mùa gặt.

Nhiều khu vực các tỉnh miền Tây, trên khắp các cánh đồng, những cuộn rơm được cuộn tròn, nặng từ 20-25kg/cuộn được thương lái vào tận ruộng để thu mua, giá cho mỗi cuộn rơm này là 30.000đ/cuộn. So với thời điểm năm trước, mức giá này tăng từ 7-8.000đ/cuộn. Mức giá này đang mang đến tiền triệu mỗi ngày cho những người dân tích trữ rơm tươi.

Khu vực tỉnh Long An, người dân tích trữ rơm sau mùa gặt cũng bán được giá cao, trung bình từ 700.000đ – trên 1 triệu đồng/ha. Bởi mỗi ha người dân thu hoạch được từ 120 – 150 cuộn rơm.

Một nông dân Long An chia sẻ, gia đình ông có 1 mẫu đất (1ha) trồng lúa. Một năm 3 vụ lúa, sau mỗi vụ ông bán rơm là được 3 lần. Trung bình mỗi lần bán rơm ông thu được 800.000đ. Tiền rơm thu được ông trả công cho người được thuê cắt lúa. Do vậy, gia đình ông bớt cực nhọc mà cũng rủng rỉnh hơn.

Người nông dân đã được lợi từ rơm tươi nhưng những thương lái thu mua rơm nhờ đó cũng kiếm lợi nhuận không kém. Mỗi chuyến thu mua, họ có thể kiếm lợi chênh lệch trên 2 triệu đồng.

Một thương lái mua rơm tiết lộ, mỗi ngày anh đến tận ruộng thu mua được khoảng 10ha rơm. Tùy vào người bán mỗi nơi, mức giá anh phải trả dao động từ 700.000 – 1 triệu đồng/ha và tùy lượng rơm nhiều hay ít.

Nguồn rơm được thương lái thu mua về lại bán cho nông dân, đó là nững người chăn nuôi bò và những người trồng cây ăn trái, đặc biệt là trồng thanh long tại những khu vực như Châu Thành, Tiềng Giang.

Nhu cầu sử dụng rơm tươi của người nông dân trên khắp các vùng rất lớn, do vậy thương lái thu gom và mua bán rơm diễn ra khá thuận lợi. Đặc biệt, thu mua theo cuộn nên người dân đã cuộn rơm gọn gàng, việc lưu chuyển cũng thuận tiện, dễ dàng, không cồng kềnh. Có thể sử dụng xe tải hay ghe để chuyển rơm đến nơi tiêu thụ.

Nhờ đó mà thương lái kiếm tiền triệu mỗi ngày từ việc thu gom, vận chuyển và bán lại rơm.

Việc tái sử dụng rơm vô cùng có ích. Với người chăn nuôi, đây là nguồn thức ăn lý tưởng, giá thành thấp. Với những người trồng trọt, rơm ủ giữ ẩm cho cây trồng rất tốt.

Với người nông dân bán được rơm, họ không phải sử dụng phương pháp truyền thống là đốt lấy tro, gây ô nhiễm môi trường nặng nề.

Trên khắp các vùng, vựa lúa của ĐBSCL như Long An, Đồng Tháp, Kiên Giang, An Giang, Cần Thơ.. là nơi cung cấp nguồn rơm dồi dào nhất. Ngoài ra các vùng Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, rơm được thu mua về dự trữ cho gia súc. Nhiều khu vực Bạc Liêu, Hậu Giang đã thành lập các công ty chuyên thu mua rơm và phân phối ra thị trường. Trong số các công ty đó đang kỳ vọng đưa cọng rơm Việt xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản.

Với việc vươn tới gần 200 quốc gia trên thế giới, chinh phục những thị trường khắt khe, nông sản Việt đã được cấp “visa” vào Nhật, Mỹ, Úc… Con đường huy hoàng tuy đã rộng mở nhưng còn không ít những gian truân bởi tiêu chuẩn chất lượng, xâm nhập đã khó, giữ mình, trụ lại còn khó khăn hơn rất nhiều.

Con đường rộng mở…

Sau hàng loạt các thị trường Nhật, Mỹ, EU, Canada… chôm chôm đã tiếp nối xoài, thanh long vào thị trường New Zealand. Và hứa hẹn năm sau, nhãn tươi, tôm tươi sẽ vào thị trường Úc.

Nông sản nước ta được thiên nhiên ưu ái cho những loại trái cây thơm, ngon mà nhiều quốc gia ao ước. Những loại quả như xoài, thanh long, vải thiều được nhiều nước đánh giá cao. Con đường rộng mở này giúp nông sản nước ta thoát cảnh lệ thuộc vào cái bóng của Trung Quốc.

Vào được thị trường New Zealand đánh dấu bước trưởng thành ngoạn mục cho nông sản việt. Bởi sự khắt khe của thị trường này như vườn trái cây xuất khẩu cần lập hồ sơ đăng ký để cấp mã số, cùng với đó là kiểm soát sinh vật gây hại cũng như sản xuất đảm bảo tuân thủ đúng quy trình dùng thuốc bảo vệ thực vật, thực hiện chiếu xạ, đóng gói đúng quy cách, đảm bảo được truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Thống kê của Bộ Nông nghiệp cho thấy, nông sản Việt đã xâm nhập 180 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có những thị trường khó tính, xuất khẩu tăng trưởng mạnh, thặng dư đã cải thiện cán cân thương mại.

Trong tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa 2 tháng đầu năm nay đạt 6.1 tỷ USD thì kim ngạch các mặt hàng nông lâm thủy hải sản chiếm tới 2.6 tỷ USD, tạo nên một kỷ lục mới trong xuất khẩu. Mục tiêu của ngành trong năm nay đạt giá trị xuất khẩu từ 37-38 tỷ USD, tăng cao hơn so với năm trước.

Thế nhưng con số tỷ lệ các nước nhập khẩu nông sản nước ta vẫn để lại cho chúng ta nhiều suy nghĩ. Đó là Trung Quốc đứng trong top đầu nhập khẩu nông sản nước ta, chiếm 75% tổng kim ngạch xuất khẩu. Sau đó là Nhật chỉ khiêm tốn ở con số 3.7%; Mỹ là 3%; Hàn là 2.6% và EU chỉ chiếm 0.4%.

Còn lắm gian truân

Muốn xâm nhập vào thị trường xuất khẩu, chúng ta phải mất quá nhiều thời gian trong đàm phán, từ 5-7 năm, thậm chí là 10 năm. Chôm chôm là một minh chứng sống động khi qua 7 năm dòng dã đàm phán mới đưa đến kết quả được cấp phép và thị trường khó tính New Zealand.

Kỳ lục hơn thế khi trái vải mất tới 12 năm mới “gõ cửa” được thị trường Úc mở ra. Con đường vào các thị trường xuất khẩu khó tính như Mỹ, Nhật, Úc tưởng như rộng mở cho nông sản Việt, bớt cảnh “giải cứu” vải nhưng bước vào mới thấy còn không ít gian truân.

Sau 12 năm đàm phán thành công, trái vải xuất ngoại được 3 năm là thời gian thất vọng của doanh nghiệp. 9 doanh nghiệp xuất khẩu đã rơi rụng chỉ còn sót lại một vài công ty.

Đại diện một đơn vị xuất khẩu thành công mùa đầu tiên chia sẻ, tiếp nối thành công, đơn vị này tiếp tục ký hợp đồng với đối tác Úc và thự hiện sơ chế, bảo quản, đóng gói vải Lục Ngạn rồi chuyển về Hà Nội chiếu xạ, sau đó mới xuất đi. Thế nhưng khi sang được nước bạn, hầu hết các lô hàng thối hỏng và phía đối tác chuyển trả, đổ đi khiến công ty khốn đốn. Dù tâm huyết nhưng mất hết bạn hàng, công ty đành ngậm ngùi rời xa quả vải.

Đại diện một công ty hiếm hoi còn trụ lại mùa ba chia sẻ, ông thuộc diện “điếc không sợ súng”. Bởi vải vô cùng khó khăn trong bảo quản, nhiệt độ thay đổi là vải ảnh hưởng. Do đó tâm huyết ba năm qua của ông khiến công ty luôn trong tình trạng lỗ.

Vải chỉ là một ví dụ điển hình, với bất kỳ nông sản nào, doanh nghiệp đều nhận thấy xâm nhập vào đã khó nhưng để giữ vững và trụ lại còn khó hơn gấp bội.