Author: Nguyên Phạm Hạnh

Nhiều doanh nghiệp Việt đang nhập khẩu thức ăn chăn nuôi bởi nguyên liệu trong nước cao, không thể cạnh tranh với nhiều cường quốc nông nghiệp thế giới như Mỹ, Ấn, Argentina…

• Máy đo độ ẩm
• Máy đo độ ẩm không khí

Chỉ mới ba tháng đầu năm nay, chúng ta đã chi 22.000 tỉ đồng cho nhập khẩu nguyên liệu và thức ăn chăn nuôi, tăng hơn cùng kỳ năm ngoái 41.6%. Việc nhập khẩu chủ yếu nhằm tranh thủ giá nguyên liệu rẻ để sản xuất và dự trữ.

Khó mà thay thế hàng ngoại

Đại diện một doanh nghiệp trong ngành tại Đồng Nai, ông Bình, công ty Thanh Bình chia sẻ, khoảng 4-5 năm trở lại đây, doanh nghiệp chỉ sản xuất và kinh doanh các loại nguyên liệu thức ăn chăn nuôi nhập. Trong khí đó, trước đây nguồn nguyên liệu trong nước như bắp, cám, khoai mì…chiếm phần lớn cơ cấu nguyên liệu công ty ông.

Theo ông Bình, hiện giá bắp nhập Mỹ, Argentina tới cảng Việt Nam là 4.700đ/kg, thấp hơn so với giá bắp trong nước. Giá bã của đậu nành cũng chưa đầy 10.000đ/kg nên trong nước khó lòng cạnh tranh.

Hơn nữa, hàng nhập số lượng lớn, mua bao nhiêu cũng có, giá cả ổn định nên dễ hoạch định trong sản xuất và kinh doanh. Ngược lại hàng trong nước không ổn định về giá cả, sản lượng, chất lượng cũng không đồng đều gây khó cho nhà sản xuất.

Theo nhận địng của chuyên gia, dù Việt Nam có nhiều chính sách khuyến khích chuyển dịch cơ cấu cây trồng từ lúa sang bắp nhưng chưa cho hiệu quả. Một phần do đặc điểm thổ nhưỡng, hạ tầng và khó cơ giới hóa khi trồng bắp nên săng suất thấp, đảy giá thành cao nên rất khó để cạnh tranh với hàng nhập.

Nhiều diện tích trước đây trồng bắp lấy hạt quy mô lớn như Đồng Nai giờ đây đã chuyển sang trồng lấy cây cho bò ăn hoặc nông dân chuyển sang trồng giống cây cho trái khác với mức thu nhập cao hơn.

Ông Bình nhận định, tình hình này nước ta không thể tránh được việc nhập thức ăn chăn nuôi. Ông cho rằng, chúng ta khó có thể tự túc, vấn đề của phân công lao động chuyên biệt. Chúng ta có lợi thế về cây lúa thì nên đẩy mạnh tập trung vào trồng lúa nhằm đạt chất lượng chứ không trông chờ bớt lúa sang trồng bắp nhằm giảm nhập khẩu.

Nhập tăng nhằm trữ hàng

Ông Lê Bá Lịch, chỉ tịch Hiệp hội thức ăn chăn nuôi Việt Nam nhận định tình hình nhập thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu hiện nay tăng mạnh không có gì lạ.

Nguyên nhân nằm ở thời điểm đó, giá nguyên liệu bắp, đậu nành giảm do được mùa, Trung Quốc lại tăng thuế nhập khẩu nên các doanh nghiệp trong nước tranh thủ nhập rẻ trữ kho.

Ông lịch còn cho biết do người dân vẫn phải chăn nuôi nên các doanh nghiệp vẫn trữ hàng. Sản lượng trong nước thiếu hụt so với nhu cầu nên tăng nhập là tất yếu.

Ông Bình, đại diện doanh nghiệp còn cho hay ngoài nhập bắp, đậu nành, còn nhập bột thịt trữ kho vì có thông tin Châu Âu sẽ cho sử dụng sản phẩm này trong chăn nuôi nên doanh nghiệp nhập sớm, tránh tăng giá.

Tuy nhiên, do nhập quá nhiều nên lượng thức ăn chăn nuôi và các nguyên liệu vào các cảng, kho bãi của doanh nghiệp đang có dấu hiệu dư thừa.

Tập trung vào thế mạnh

Theo thống kê của hiệp hội chăn nuôi Đông Nam Bộ, những tháng đầu năm nay người nuôi gà, heo đều lỗ nhiều hơn lãi. Nhưng đã chót đầu tư chuồng trại nên chủ đầu tư cũng không thể giảm ngay số lượng. Do đó, mức tiêu thụ của thức ăn chăn nuôi vẫn cao.

Ông Lịch giải thích về việc nước ta là nước thuần nông mà lại đi nhập bắp, đậu nành là bởi nước ta không nhiều đất để canh tác nông nghiệp. Cộng với trình độ sản xuất lạc hậu, nhỏ lẻ nên sản lượng không cao. Trong khi đó các quốc gia tiên tiến họ sản xuất bằng công nghiệp hóa nên cho ra sản lượng lớn, giá thành cạnh tranh thấp hơn trong nước.

Do vậy, ông Lịch cho rằng, thay vì tập trung đi sản xuất bắp hay đậu nành cho chăn nuôi, ngành nông nghiệp chúng ta nên tập trung và những sản phẩm thế mạnh để đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu rồi nhập thức ăn chăn nuôi.

Thị trường rau quả xuất khẩu tăng mạnh, người Việt chi hàng chục triệu USD cho hoa quả ngoại… Vậy mà có một nghịch lý rau quả Việt thua ngay trên sân nhà khi hàng loạt các loại rau quả, trái cây… ứ đọng phải kêu gọi “giải cứu”.

• Bán Kit thử nhanh
• Kit thử nhanh
• Kit thử nhanh an toàn thực phẩm

Thời điểm năm 2016, ngành rau quả Việt có bứt phá khi xuấ khẩu đạt 2.4 tỷ USD, tăng 31.2% so với năm trước. Lần đầu rau quả vượt qua lúa gạo để thành mặt hàng chủ lực xâm nhập vào thị trường 60 nước, trong đó có những thị trường khó tính như Mỹ, Úc, Hàn, Đài Loan, Hà Lan… Quý I/2017, kim ngạch xuất khẩu tiếp tục tăng. Đặc biệt có nhiều trái cây được thị trường khó tính chấp nhận như quả vú sữa tươi đã được thị trường Mỹ chấp nhận nhập khẩu kể từ 19.4.

Nghịch lý thua trên sân nhà…

Trong khi trái cây nội đang từng bước thâm nhập thị trường quốc tế thì ngay trên sân nhà, người nông dân lại điêu đứng với cảnh ứ đọng rau quả. Liên tiếp các cuộc giải cứu diễn ra như chuối ở Đồng Nai, Dưa hấu Quảng Ngãi, Thanh long Bình Thuận….

Nghịch lý khi nông sản Việt cần giải cứu thì mỗi ngày, bình quân người tiêu dùng Việt chi khoảng 2.5 triệu USD (khoảng 58 tỷ đồng) cho rau quả nhập. Thống kê từ Tổng cục Hải Quan, năm 2010 là 294 triệu USD nhập nhưng năm 2016 đã tăng 3 lần lên 924.8 triệu USD.

Khảo sát tại các chợ, siêu thị, trái cây ngoại tràn ngập, lấn át với hàng chục chủng loại, xuất xứ khắp các nước. Giá hoa quả nhập khẩu cũng theo đó siêu rẻ khiến hàng nội không thể cạnh tranh. Giá táo nhiều thời điểm khuyến mãi chỉ còn 39.000đ/kg; 65.000đ/kg; kiwi chỉ 60.000đ/kg… Nhiều trái cây thế mạnh của Việt Nam như thanh long hay mãng cầu cũng có hàng nhập. Dù giá cao ngất ngưởng 500.000đ – 700.000đ/kg nhưng vẫn có nhiều người tiêu dùng mua ăn và làm quà biếu.

Cần nâng cao chất lượng

Tại sao thị trường xuất nhập vẫn sôi động mà rau quả Việt lại thất bại trên sân nhà? Một đại diện doanh nghiệp trồng chuối vẫn đứng vững trong tâm bão chuối chia sẻ. Nguyên nhân chính là do chúng ta chưa có định hình thị trường tiêu thụ. Người nông dân vẫn trồng theo cảm tính mà không nhắm được mình trồng bán cho ai, thị trường nào.

Theo đại diện doanh nghiệp này, xuất khẩu rau quả không hề dễ dàng, nhất là các htij trường khó tính. Để sản phẩm xuất được cần qua rất nhiều khâu kiểm tra, đánh giá khắt khe theo quy trình… Tuy nhiên, với người nông dân thì trồng ồ ạt, không tuân theo kỹ thuật nên không đủ chất lượng xuất khẩu.

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, vai trò cải thiện chất lượng hàng hóa với người nông dân vô cùng quan trọng. Nhưng hạn chế của chúng ta là thị trường không đồng đều, không có sự liên kết chặt chẽ, khâu chế biến chưa mạnh nên bỏ phí nhiều sản phẩm giá rẻ. Thị trường phân phối tự phát, không chuyên, nhà nước cần hỗ trợ chính sách liên kết doanh nghiệp với nông dân và kiểm soát chặt không cho trái cây kém chất lượng tràn vào thị trường.

Với cái nhìn tổng quan, GS Võ Tòng Xuân nhận định 3 nguyên nhân tác động tới thực trạng trên là do tâm lý sính hàng ngoại của người Việt; liên kết yếu giữa doanh nghiệp và người dân, thương lái phụ thuộc vào Trung Quốc, rủi ro cao và quan trọng nhất là chất lượng của sản phẩm.

Trước thực trạng ngành dâu tằm tơ nước ta đang loay hoay với hướng phát triển bền vững chưa xong thì nay lại xuất hiện thêm mối lo ngại từ các nhà đầu tư của Trung Quốc núp bóng tạo ra những bất ổn cho thị trường.

Bán Kit thử nhanh

Kit thử nhanh

Kit thử nhanh an toàn thực phẩm

Những bất ổn tồn tại

Theo hiệp hội dâu tằm tơ Việt Nam, kể từ sau giai đoạn suy thoái những năm 2007, ngành đã dần hồi phục và có những bước phát triển mạnh. Hiện nay, cả nước có trên 200 hộ nuôi tằm tập trung, chủ yếu tại Lâm Đồng có 150 hộ; 40 dãy ươm tơ tự động hoạt động và dự kiến tăng lên 50 vào cuối năm nay. Sự tăng “nóng” này đang gây thách thức khi mất cân đối giữa trang bị máy móc hiện đại với phát triển vùng nguyên liệu.

Ngày 15.4 vừa qua tại đại hội Hiệp hội diễn ra tại Bảo Lộc, Lâm Đồng, ông Đặng Vĩnh Thọ – chủ tịch Hiệp hội, phó TGĐ công ty CP Tổng cty dâu tằm tơ Việt Nam cho biết: Hiện nay trên cả nước có 7-8.000 ha dâu. Nếu nông dân đầu tư tốt, năng suất khoảng 30 tấn/ha, tằm không dịch bệnh thì kén thu về cũng chưa đủ đáp ứng công suất vận hành của máy móc mà các doanh nghiệp đã đầu tư. Chỉ riêng Lâm Đồng có 15 đơn vị ươm tơ tự động, cho 2 tấn tơ/ngày và khoảng 20 đơn vị ươm tơ cơ khí cho gần 1 tấn/ngày. Song mạnh ai nấy làm, cạnh tranh lẫn nhau gây bất ổn thị trường.

Tuy nhiên khâu được xem quan trọng nhất trong chuỗi sản xuất là cung ứng giống tằm thì lại bỏ ngỏ. Chưa có doanh nghiệp nào chính thức đứng ra cung ứng dịch vụ này. Các doanh nghiệp tư nhân vẫn nhập trứng tằm từ nguồn Trung Quốc và không có kiểm dịch nguồn gốc, nhiều thời điểm gây thiệt hại cho bà con nuôi tằm.

Mối lo từ thương lái Trung Quốc

Cùng theo Hiệp hội, thị trường dâu tằm nước ta không nhỏ nhưng mỗi năm vẫn phải nhập khẩu cả nghìn tấn từ Trung Quốc, Brazil… để gia công xuất Nhật.

Không những thế, chúng ta còn phải đối phó với thương lái Trung Quốc “núp bóng” là doanh nghiệp trong nước. Họ đầu tư ươm tơ rồi thu mua với giá cao “trên trời” khiến doanh nghiệp trong nước điêu đứng.

Nhiều doanh nghiệp Việt nhận định tình hình này không ổn. Bởi nhìn qua thì đang lợi cho người trồng dâu. Nhưng về tương lai xa, khi doanh nghiệp Việt khốn đón, bỏ ngành thì lúc đó thương lái Trung Quốc dìm giá xuống đáy. Khi đó, doanh nghiệp Việt có quay lại cũng khó bởi vấn đề nhân lực, máy móc vận hành… Không những thế, ở nước ta xuất khẩu tơ tằm sang Ấn Độ đang được miễn thuế 14% nên Trung Quốc đổ sang lấy danh nghĩa doanh nghiệp Việt để hưởng lợi.

Cách nào cho phát triển bền vững?

Trước thực trạng trên, nêu chúng ta không có phát triển chiến lược dài hạn thì khoảng chục năm nữa chúng ta sẽ hầu như không có nguyên liệu trong sản xuất. Do vậy cần vai trò chủ chốt của Hiệp hội phát huy. Cùng với đó cần kiểm soát khâu cấp giấy phép đầu tư nhằm hạn chế thương nhân Trung Quốc tràn lan vào ngành này.

Ngoài ra, ông Lê Thái Vũ, Ủy viên BCH Hiệp hội cũng nhận định, để có sự phát triển bền vững cho ngành dâu tằm tơ, cần tạo ra các sản phẩm thời trang và đa dạng sản phẩm từ tơ lụa. Có sự kết hợp du lịch để du khách trải nghiệm và các lễ hội quảng bá tơ lụa Việt với du khách quốc tế.

Tôm hùm chết hàng loạt thời gian qua đang khiến người nuôi tại nhiều vùng ở Nam Trung Bộ điêu đứng vì đầu tư hàng tỉ đồng. Ngày 15.4, các cơ quan chức năng tại Phú Yên và Khánh Hòa đã công bố nguyên nhân gây ra tôm hùm chết hàng loạt trên địa bàn là do bệnh sữa. Sở NN&PTNT của tỉnh đang nỗ lực tìm biện pháp nhằm hạn chế dịch bệnh.

Máy đo nồng độ co2

Máy đô nồng độ co2 trong không khí

Mất 3-5 triệu mỗi ngày…

Tại vùng chủ lực Cam Ranh, từ đầu năm đến nay, tôm nuôi đã chết trên diện rộng. Bà Hằng ngụ tại phường Cam Phúc Nam cho hay, gia đình bà đầu tư cả tỉ đồng nuôi tới 20 lồng tôm hùm. Nhưng trong khoảng hai tháng nay, tôm liên tục chết, mỗi ngày chết 50-50 con đủ kích cỡ khác nhau. Tôm vào vụ thu hoạch đạt 8 lạng 1 con cũng lăn ra chết không hiểu nguyên nhân. Bà than thở, mỗi ngày mở mắt ra là mất 3-5 triệu đồng, tiền bạc nào chống chịu cho nổi.

Theo thống kê từ phòng kinh tế cảu Cam Ranh, tại địa phương này thời gian qua có gần 30.000 lồng tôm hùm. Tỷ lệ tôm hùm chết lên tới 10-15%.

Trong khi đó tại Phú Yên, thủ phủ tôm là thị xã Sông Cầu với khoảng 21.000 lồng nuôi tôm cũng diễn ra tình trạng tôm hùm chết không kém. Theo thống kê của Chi cục Chăn nuôi và Thúy y tỉnh, từ đầu năm tới thời điểm hiện tại đã có xấp xỉ 1.2 triệu con tôm hòm chết tại riêng khu vực Sông Cầu. Tỷ lệ tôm hùm chết lên tới 20%. Đặc biệt, cá biệt có nhiều lông nuôi tôm tại Xuân Cảnh (Sông Cầu) tỷ lệ chết lên tới 70%.

Bàn Lan, người nuôi tôm ở Xuân Cảnh rầu rĩ chia sẻ: Vay tiền ngân hàng dồn vào nuôi tôm. Trước Tết đã bị chết hơn nửa do tôm sốc nước ngọt. Giờ tôm lại chết thế này chẳng biết lấy gì để trả nợ.

Tôm chết do mật độ dày

Thông tin từ phòng kinh tế Cam Ranh, nguyên nhân tôm chết do ảnh hưởng mưa lớn, hồ xả lũ đa làm giảm độ mặn của vùng nuôi khiến tôm nhiễm bệnh. Kết quả kiểm tra thì tôm bỏ ăn, bụng chuyển trắng sữa, cơ nhão, mùi hôi… đó chính là dấu hiện bệnh sữa.

Trước tình trạng tôm hùm chết hàng loạt, Viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản III (Nha Trang) đã phân tích 9 mẫu tôm tại Sông Cầu, tất cả đều cho thấy tôm nhiễm khuẩn Rickettsia-like. Qua đó, Sở NN&PTNT Phú Yên khẳng định tôm hùm chết hàng loạt tại Sông Cầu chính là nguyên nhân mắc bệnh sữa.

Ông Nguyễn Tri Phương – PGĐ Sở phân tích: “Do mật độ nuôi tôm quá dày, cả về số tôm trong một lồng và số lồng trên một diện tích. Điều kiện tốt nhầ là 60 con tôm lông/lồng nhưng thời điểm kiểm tra có lồng lê 250 con, khiến tốc độ dòng chảy chậm, cản trở nước lưu thông. Cộng với cuối 2016 nước bị ngọt hóa đã khiến tom yếu, vi khuẩn dễ tấn công và lây lan dịch bệnh nhanh, mạnh”.

Hiện, Sở đã giao Chi cục Chăn nuôi tỉnh Phú Yên tiến hành làm vệ sinh và tiêu độc, khử trùng những vùng tôm bị bệnh. Hướng dẫn người nôi tôm cách tiêu hủy tôm chết đúng quy trình, tránh lây lan rộng. Tăng cường đẩy mạng kiểm dịch chặt chẽ với tôm hùm nhập khẩu. Đồng thời yêu cầu Chi cục thủy sản tỉnh phối hợp với Phòng kinh tế Sông Cầu di chuyển các lồng nuôi tôm đến khu vực nước thuận lợi, không nhiễm khuẩn, giãn mật độ, tránh lây lan. Tập huấn người nuôi tôm cách phòng trừ bệnh sữa theo phác đồ của Bộ NN&PTNT.