Tây Nguyên vốn là vựa nông sản của cả nước với nhiều loại cây trái một thời vang dội, mang lại nguồn thu nhập tốt cho người nông dân làm giàu lên nhanh chóng. Tuy nhiên do đổ xô ồ ạt chạy theo lợi nhuận, quy hoạch bị phá vỡ đã khiến các mặt hàng nông sản giá trị cao một thời này giờ đang mất dần vị thế khiến không ít nông dân lâm cảnh nợ nần.
Đã nhiều bài viết trước đây chúng tôi thông tin về thực trạng ảm đảm trên mảnh đất Tây Nguyên. Những vườn tiêu, vườn điều xơ xác, bỏ trống trơ cột, người dân vỡ nợ, phá sản di sản đi nơi khác kiếm ăn. Nguyên đến dẫn đến cảnh ảm đạm, u buồn đó của ngành trồng trọt Tây Nguyên chính là bởi đua nhau ồ ạt tăng diện tích bất chấp quy hoạch bị phá vỡ; không tôn trọng quy luật cung – cầu của thị trường, đẩy mạnh năng suất nhưng không chú trọng chất lượng.
Thời điểm những năm 2006 – 2008, giá mủ cao su tăng liên tiếp và đến năm 2012 đạt đỉnh ở ngưỡng 120 triệu đồng/tấn. Vùng đất Tây Nguyên lúc đấy đặt cho cao su biệt danh “vàng trắng”. Do đó, tất cả người người, nhà nhà đổ xô đi trồng loại cây này phớt lờ trước mọi cảnh báo về cung-cầu thị trường của các chuyên gia kinh tế.
Diện tích cao su bùng nổ mạnh ở Tây Nguyên. Và như một quy luật tất yếu, giá mủ cao su bắt đầu lao dốc không phanh, từ 120 triệu đồng/tấn, xuống còn 90 triệu đồng, 50 triệu đồng và hiện tại chỉ còn ở mức 30 triệu đồng/tấn và duy trì trong suốt nhiều năm qua. Mức giá mủ cao su này khiến cả nông dân và doanh nghiệp lâm cảnh điêu đứng.
Bài học với cao su còn đó, lại tiếp đến với hồ tiêu. Thời cao điểm giá hồ tiêu ở ngưỡng 230.000đ/kg, nông dân bất chấp mở rộng ồ ạt diện tích. Chỉ vài năm diện tích hồ tiêu Tây Nguyên đã lên đến 93.0000ha, gần gấp đôi quy hoạch diện tích hồ tiêu cả nước đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2025. Dù các ngành cức năng liên tục khuyến cáo, cảnh báo nhưng chẳng thể ngăn nổi người dân. Người dân trồng trên mọi loại đất, kể cả đất không phù hợp. Và do không đủ tiêu chuẩn kỹ thuật đã khiến hồ tiêu chết khô do dịch bệnh, chẳng thể cứu vãn, nông dân lâm cảnh trắng tay, nợ nần.
Với những hộ mở rộng diện tích có thu hoạch thì chẳng khấm khá hơn bởi quy hoạch bị phá vỡ, cung vượt cầu khiến giá tiêu rớt thê thảm, chỉ còn 50.000đ/kg, ngang với giá sản xuất.
Cà phê, cây chủ lực thế mạnh của vùng đất này cũng không khả dĩ hơn khi riêng Tây Nguyên chiếm 630.000ha cà phên trên tổng diện tích cả nước là 720.000ha. Dù năm 2017 chúng ta đã vượt Brazil để trở thành nước có sản lượng cà phê xuất khẩu lớn nhất thế giới nhưng giá thành cà phê nguyên liệu nước ta lại thấp nhất thế giới bởi chất lượng không đạt tiêu chuẩn cao.
Như vậy có thể thấy, hầu hết các sản phẩm nông sản do chỉ chú trọng đẩy mạnh tăng sản lượng mà chưa chú trọng đến chất lượng nên không mang lại giá trị cao. Ồ ạt phá vỡ quy hoạch, cung vượt cầu khiến các mặt hàng nông sản bị giảm giá sâu.
Cùng với đó nhiều sản phẩm không đảm bảo tiêu chuẩn tồn dư thuốc bảo vệ nên không thể vào những thị trường khó tính. Sản xuất không theo nhu cầu thị trường nên thảm cảnh được mùa rớt giá vẫn là điệp khúc thường xuyên. Và vẫn là bài học giá trị nông sản không đạt cao.
Điều cần thực hiện đó chính là cần có sự liên kết chặt chẽ giữa 4 nhà: Nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học và Nhà nước.
Khi noogn sản trượt dốc, nông dân là người chịu thiệt hại nặng nề nhất. Như tiêu, cao su, cà phê vừa qua khiến nhiều nông dân lâm cảnh nợ nần. Phá vỡ quy hoạch cũng chính là nguyên nhân khiến nông dân đối mặt với chuyện “vỡ nợ” trên chính mảnh đất màu mỡ của mình.