Bài toán về quy hoạch cây trồng, vật nuôi luôn là vấn đề thời sự cấp bách ở nước ta. Khi nhiều vùng vì tự phát, không theo quy hoạch đã dẫn đến thực trạng nguồn cung dư thừa và rơi vào tình trạng rớt giá thê thảm. Đó là những hệ lụy vô cùng nguy hiểm khi chúng ta không thể kiểm soát vấn đề quy hoạch.
Người trồng mì “khóc ròng”
Trước thực trạng giá mía đường thế giới rớt thê thảm, giá mía trong nước cũng theo đà xuống dốc khiến lượng đường tồn kho tăng cao, buôn lậu đường tràn lan khiến đường trong nước lâm cảnh lao đao. Nông dân đồng loạt chặt mía.
Từ đó, những người dân vùng nguyên liệu mía lớn như ở Phú Yên, Tây Ninh, Gia Lai… đồng loạt chuyển sang trồng mì (sắn) mà không hề quan tâm đến khuyến cáo của cơ quan chức năng.
Ông Mang, một hộ nông dân ở Tây Ninh chia sẻ, gia đình ông lâu nay đã trồng mía, ông co hay dù cây mía đang rớt giá nhưng cũng chưa dám chuyển đổi trồng mì bởi ông đã từng kinh qua với loại cây này, loài cây “ăn tạp” nên phá đất rất dữ. Nếu đã trồng mì mà chuyển đổi cây trồng khác thì cần vài năm phục hồi độ phì nhiêu của đất. Loài cây này trồng nhiều năm khiến đất suy kiệt dinh dưỡng và hệ sinh thái sẽ thay đổi.
Nhiều quốc gia trên thế giới từ lâu đã đưa ra khuyến cáo mạnh mẽ với tác hại của việc trồng mì. Trung Quốc, Thái Lan là hai quốc gia hàng đầu cung cấp mì cho thế giới nhưng Chính phủ hai nước này đã phải đưa ra những khuyến cáo và cấm dân canh tác loại cây này nhằm bảo vệ tài nguyên đất.
Không những ảnh hưởng đến đất, việc phát triển tự phát, rầm rộ cây mì khiến người dân không kiểm soát và lựa chọn được giống tốt mà dùng giống trôi nổi trên thị trường dẫn đến dịch bệnh nguy hiểm như bệnh khảm lá… Đồng thời khi mở rộng diện tích lại rơi vào thực trạng cung vượt cầu khiến giá mì giảm, lại rơi vào “giải cứu” là tất yếu.
Do đó, phá mía trồng mì tự phát trên diện rộng đưa nông dân đối mặt với dịch bệnh, rủi ro về rớt giá và hơn hết đó chính là thực trạng tài nguyên đất sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.
Chính quyền cần vào cuộc
Với hộ gia đình ông Mang đã nhiều năm gắn bó với cây mía quyết định trung thành cùng cây mía và cùng nhà máy thỏa thuận hợp tác về kỹ thuật và đầu ra sản phẩm. Nhưng không ít các hộ trồng mía khác đã chuyển đổi sang trồng mì.
Do vậy chính quyền chức năng cùng doanh nghiệp cần vào cuộc chung tay hợp tác cùng người dân. Đặc biệt chính quyền cần chỉ đaoạ về chuyên môn và tuyên truyền cho bà con về tác hại của cây mì cũng như hệ lụy khi phá mía trồng mì. Còn phía doanh nghiệp cần có những đường hướng hợp tác lâu dài bền vững với bà con nông dân.
Theo GS.TS Võ Tòng Xuân thì các nhà máy chế biến đường cần có cải cách để giảm giá thành, tăng năng lực cạnh tranh và cho nông dân thấy nguồn lợi trong trồng mía so với các cây trồng khác. Phía địa phương cần có chính sách tháo gỡ khó khăn, giải pháp chọn cây trồng phù hợp và quy hoạch những cánh đồng mía lớn để đưa cơ giới hóa vào sản xuất, giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí.
Việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng từ lâu đã trở thành vấn đề nhức nhối gây đau đầu cho các cấp chính quyền và người nông dân là người lãnh chịu hậu quả. Thực tế, không ít trường hợp “vượt rào” tự phát chuyển đổi cây trồng theo ý mình thì chỉ nhận “trái ngọt” cho một vài người tiên phong vụ đầu tiên. Còn sau đó những người chạy theo, a dua theo phong trào đều nhận “trái đắng” khi rơi vào thực trạng nguồn cung dư thừa, rớt giá.